27 Nisan E-muhtırası: Türk Demokrasi Tarihinin Kırılma Noktası ve Devlet Krizi

27 Nisan 2007 E-muhtırası ve Türk Demokrasi Krizi

27 Nisan 2007 tarihinde Cumhurbaşkanı seçimi öncesi Genelkurmay Başkanlığı’nın internet sitesinde yayımlanan ve kamuoyunda "e-muhtıra" olarak adlandırılan bildiri, Türkiye siyasetinde kırılma noktası olarak kabul edilmektedir. Bu bildiri, hükümetin sert tepkisiyle birlikte siyasi hayatı derinden etkileyen bir krizin başlangıcı olmuştur.

Cumhurbaşkanlığı Seçimi ve Gerginlikler

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimine günler kala AK Parti’nin aday gösterdiği Abdullah Gül’ün adaylığı bazı çevreler tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Bu dönemde dönemin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Yaşar Büyükanıt’ın "Cumhurbaşkanı, Cumhuriyet'e sözde değil özde bağlı olmalıdır." açıklaması siyasi tartışmaların merkezine oturmuştur. Büyük şehirlerde düzenlenen "Cumhuriyet mitingleri" ile Gül’ün cumhurbaşkanlığına karşı kamuoyu oluşturulmaya çalışılmıştır.

367 Sayısı Tartışması ve Anayasal Kriz

Seçim öncesinde yaşanan bir diğer önemli tartışma, Anayasa'da belirtilen 367 milletvekilinin seçimde yeter sayı olması gerektiği yönündeki yorumdur. Eski Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Sabih Kanadoğlu’nun bu sayının sadece karar yeter sayısı değil, toplantı yeter sayısı da olduğunu ileri sürmesi, Meclis çoğunluğunu elinde bulunduran AK Parti’nin tek başına cumhurbaşkanı seçmesini engellemiştir. Böylelikle seçimin ilk turu geçersiz sayılmıştır.

Gece Yarısı Yayınlanan E-muhtıra

Seçimin ilk turunun yapıldığı 27 Nisan akşamı, saat 23:30'da Genelkurmay Başkanlığı internet sitesinde yayımlanan bildiride, Türkiye Cumhuriyeti temel değerlerinin özellikle laikliğin savunulacağına vurgu yapılmış ve muhtıranın metni laiklik hassasiyetine işaret eden sıkı bir uyarı olarak değerlendirilmiştir. Bu bildirinin ardından hükümet üyeleri tepki göstererek, Genelkurmay’ın tarafsızlık ilkesine aykırı bir tutum sergilediğini belirtmişlerdir.

Anayasa Mahkemesi Kararı ve Erken Seçimler

CHP’nin yaptığı itiraz üzerine toplanan Anayasa Mahkemesi, 1 Mayıs 2007’de yaptığı değerlendirmede, seçim yeter sayısının sağlanmadığı gerekçesiyle yapılan ilk tur oylamayı iptal etmiştir. Bu iptal kararı, erken seçimin gündeme gelmesine ve Meclis’te bazı anayasa değişikliklerinin yapılmasına zemin hazırlamıştır.

2007 Seçimleri ve Sonrası Süreç

22 Temmuz 2007’de gerçekleştirilen erken genel seçimlerde AK Parti oy oranını artırarak yeniden tek başına iktidar olmuştur. Seçimlerin ardından cumhurbaşkanı halk tarafından seçilmesini öngören yeni anayasa değişiklikleri kabul edilmiştir. Ardından gerçekleşen cumhurbaşkanı seçimlerinde MHP’nin katılımıyla yeni bir 367 sorunu yaşanmamış ve Abdullah Gül 28 Ağustos’ta Türkiye’nin 11. Cumhurbaşkanı olarak seçilmiştir.

Muhtıranın Kaldırılması ve Soruşturma

Cumhurbaşkanlığı seçiminin tamamlanmasının ardından 29 Ağustos 2011’de Genelkurmay Başkanlığı internet sitesinden e-muhtıra metni kaldırılmıştır. Orgeneral Yaşar Büyükanıt, metni bizzat kaleme aldığını belirterek bunun bir muhtıra değil, laiklik hassasiyetini yansıtan bir bildiri olduğunu savunmuştur. Yapılan şikayetler üzerine 2012 yılında soruşturma başlatılmış ancak Büyükanıt’ın 2019 yılında vefatının ardından soruşturma dosyası kapatılmıştır.