AB-İsrail İlişkilerinde İnsan Hakları Çelişkisi: Ortaklık Anlaşması Askıya mı Alınacak?

AB’nin İnsan Hakları Değerleri ve İsrail Politikaları Arasındaki Çelişki

Avrupa Birliği Antlaşması’nın 3. maddesi ve AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın 2. maddesi, Birlik ile üye ülkelerin uluslararası ilişkilerinde insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü gibi temel değerlere bağlı kalmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak son yıllarda özellikle Gazze’deki gelişmeler ve İsrail’in sivilleri hedef alan askeri operasyonları, bu normatif çerçevenin uygulamadaki karşılığını büyük ölçüde sorgulatmaktadır.

Sivillere Yönelik İhlaller ve Uluslararası Mahkemelerin Tespiti

7 Ekim 2024’te başlayan ve uzun süre devam eden çatışmalar sırasında Gazze’de sivillere yönelik ayrım gözetmeden yapılan saldırılar, sağlık tesislerine zarar verilmesi ve insani yardımın engellenmesi, Uluslararası Adalet Divanı ile Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından tespit edilmiştir. Özellikle 21 Kasım 2024 tarihli tutuklama emri, İsrail Başbakanı ve askeri yetkililerin uluslararası hukuk ihlallerinden sorumlu tutulduğunu göstermektedir.

AB’nin Çelişkili Tutumu ve Kurumsal Raporlar

Avrupa Dış İlişkiler Servisi’nin 20 Haziran 2025 tarihli raporu, Gazze ve Batı Şeria bölgelerinde yaşanan insan hakları ihlallerini ayrıntılarıyla gözler önüne sermesine rağmen, AB’nin henüz somut yaptırım mekanizmalarını işletmemesi eleştirilere neden olmaktadır. Bu durum, AB’nin normatif kimliği ile pratikteki çıkarları arasında derin bir ikilem ortaya koymaktadır.

Bölgesel Gerginlik ve Savaşın Yayılması

İsrail’in askeri operasyonları Gazze ile sınırlı kalmayıp Lübnan’a da yayılmış, bu durum sivil kayıpların artmasına ve zorunlu göç dalgasına yol açmıştır. Bu gelişmeler, insan hakları ihlallerinin sadece yerel değil, bölgesel bir boyut kazandığını göstermektedir.

Ortaklık Anlaşması’nın Askıya Alınması Çağrısı

İspanya, Slovenya ve İrlanda gibi bazı AB üyesi ülkeler, insan hakları koşullarının hiçe sayıldığı gerekçesiyle AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınmasını talep etmektedir. 1995’ten beri yürürlükte olan ve ticaret, siyasi diyalog ile bilimsel iş birliğini hedefleyen bu anlaşmanın temelinde insan haklarına saygı yatmasına rağmen, bu prensiplerin ihlali nedeniyle uygulanmaması yoğun eleştiri alıyor.

Ekonomik Çıkarlar ve AB’nin Stratejik Durağı

İsrail, AB’nin en büyük ticaret ortaklarından biridir; 2024’te ticaret hacmi 42,6 milyar avroya ulaşmıştır. Ayrıca İsrailli kurumların AB’nin Ufuk Avrupa araştırma programından aldığı milyarlarca avroluk fon, ekonomik ve teknolojik çıkarları güçlendirmektedir. Bu durum, değer temelli politikaların uygulanmasını zorlaştıran önemli bir faktör olarak öne çıkmaktadır.

Değerler-Çıkarlar İkilemi ve AB İçindeki Görüş Ayrılıkları

İnsan hakları doğrultusunda Ortaklık Anlaşması’nın tamamen iptali için 27 üye devletin oybirliği gerekirken, kısmi askıya almak için ise en az 15 üye devletin ağırlıklı çoğunluğu yeterlidir. Ancak Almanya ve İtalya gibi önemli ülkelerin çekimser tutumu nedeniyle bu adım atılamamıştır. Bu gelişmeler, AB’nin dış politika tutarlılığı ve kendi içsel dayanışması açısından ciddi bir sınav anlamı taşımaktadır.