AB-İsrail Ortaklık Anlaşması Askıya Alınmalı: BM Raportörlerinden Acil Çağrı

BM Raportörlerinden AB’ye İsrail Anlaşmasını Askıya Alma Çağrısı

Birleşmiş Milletler özel raportörleri, İsrail’in işlediği uluslararası hukuk ihlalleri ve soykırım suçları gerekçesiyle, Avrupa Birliği’nin İsrail ile imzalanan Ortaklık Anlaşması’nı acilen askıya alması gerektiğini vurguladı. Yapılan yazılı açıklamada, İsrail'in 2000 yılından itibaren Avrupa pazarına ayrıcalıklı erişim sağladığı hatırlatılarak, yaşanan insan hakları ihlallerinin bu anlaşmanın askıya alınmasını zorunlu kıldığı ifade edildi.

İnsan Hakları İhlalleri ve Anlaşmanın Askıya Alınması Gerekliliği

BM raportörleri, İsrail’in soykırım ve insanlığa karşı işlenen suçlarla ilişkilendirilen eylemlerinin, AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınmasını gerektiren ciddi bir durum olduğunu belirtti. Uluslararası hukuk açısından asgari şart olarak değerlendirilen bu askıya alma talebi, AB dışişleri bakanlarının Lüksemburg'da yapacakları toplantıda önemli bir gündem maddesi olacak. Açıklamada, halkın ve Avrupa Vatandaş Girişimi'nin milyonları aşan imza sayısıyla bu yönde güçlü bir talep olduğu da vurgulandı.

Uluslararası Adalet Divanı ve Soykırım Riski

Uluslararası Adalet Divanı'nın Gazze’de soykırım riski olduğuna dair verdiği geçici tedbir kararları ile İsrail’in Filistinlilere yönelik insanlığa aykırı davranışlarını durdurması gerektiğine yönelik bağlayıcı emirlerin tekrar tekrar göz ardı edildiği belirtildi. Bu bağlamda AB'nin, uluslararası hukukun gerektirdiği gibi somut adımlar atmadığı eleştirildi. Soykırım Sözleşmesi ve Cenevre Sözleşmeleri çerçevesinde tüm AB üyesi ülkelerin bu tür insan hakları ihlallerini önlemek için gerekli önlemleri almakla yükümlü olduğu hatırlatıldı.

Anlaşmanın Askıya Alınması Yasal Bir Zorunluluk

BM raportörleri, insan hakları ihlallerinin boyutları göz önünde bulundurulduğunda Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınmasının siyasi değerlendirmeden öte, AB için yasal bir zorunluluk olduğunu belirtti. Bu kararın aynı zamanda AB’nin uluslararası hukuk karşısındaki sorumluluklarını yerine getirmesi için gerekli asgari adım olduğu ifade edildi.

AB-İsrail Ortaklık Anlaşması ve Son Durum

2000 yılından beri İsrail’e ticari ayrıcalıklar sağlayan AB-İsrail Ortaklık Anlaşması, 7 Ekim 2023 itibarıyla artan tepkilerin odağında yer aldı. AB, uzun süre kamuoyundaki baskılara rağmen anlaşmanın askıya alınması konusundaki talepleri göz ardı etti. Ancak 2023’te başlatılan inceleme süreci, İsrail’in uluslararası hukuku ihlal ettiğini tespit etmesine rağmen siyasi bir karar alınmadı. Ardından gündeme gelen sınırlı yaptırımlar da ateşkes süreci gerekçe gösterilerek uygulanamadı.

BM Özel Raportörlerinin Rolü

BM özel raportörleri, İnsan Hakları Konseyi kapsamında bağımsız olarak belirli ülkelerdeki insan hakları durumları ve tematik konuları inceleyen uzmanlardır. Özerk çalışma şekilleriyle, tarafsız bilgi toplayıp rapor hazırlamaktadırlar. BM mekanizmaları dışında faaliyet gösteren bu uzmanlar, uluslararası kamuoyuna insan hakları ihlalleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.