AB Üyesi İspanya’dan İsrail'e Şok Çağrı: Ortaklık Anlaşması Hemen Feshedilsin

AB Dışişleri Bakanları İsrail İle İlişkileri Yeniden Gözden Geçiriyor

Avrupa Birliği dışişleri bakanları, bugün Lüksemburg’da gerçekleştirecekleri toplantıda İsrail ile olan ilişkileri kapsamlı şekilde tekrar masaya yatıracak. Son dönemde Gazze konusundaki yaklaşımıyla dikkat çeken İspanya, Birlik’in İsrail ile yürürlükteki Ortaklık Anlaşması’nı feshetme yönünde güçlü bir tutum sergiliyor.

İspanya'nın Sert Çıkışı ve Ortaklık Anlaşması Feshi Talebi

İspanya’yı İsrail'e karşı en sert pozisyonda tutan Avrupa Birliği üyesi olarak, Başbakan Pedro Sanchez yaptığı açıklamada, İsrail ile olan Ortaklık Anlaşması'nın artık sona erdirilmesi gerektiğini kamuoyuna duyurdu. Sanchez, hükümetin uluslararası hukuku çiğneyen uygulamalarını vurgulayarak, bu durumun AB’nin temel değerleriyle bağdaşmadığını belirtti.

İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares ise meslektaşlarından güçlü bir duruş sergilemelerini ve Birlik’in değerlerine sadık kalmalarını talep etti. Albares, insan hakları ihlallerine göz yuman hiçbir AB ülkesinin bulunamayacağını ifade etti.

Ortaklık Anlaşması’nın Nitelikleri ve Onay Süreci

İsrail ile AB arasındaki Ortaklık Anlaşması, siyasi diyalogdan ticarete kadar çok geniş bir ilişki kapsamı sağlamaktadır. Ancak 26 yıldır yürürlükte olan bu anlaşmanın tamamen veya kısmen askıya alınabilmesi için Birlik üyesi tüm 27 ülkenin onayı gerekmektedir. Bu durum, karar alınmasını oldukça zorlaştırmaktadır.

AB Ülkeleri Arasında Farklı Yaklaşımlar

AB ülkeleri genel olarak İsrail ile ilişkilerin yeniden değerlendirilmesini desteklerken, somut ve acil bir karar alınması yönünde oybirliği sağlanamamaktadır. Almanya, Çekya, Bulgaristan, Macaristan ve Avusturya gibi devletler İsrail’e karşı somut yaptırımları engelleyen bir tutum sergilerken, İtalya’da bazı savunma işbirliği mutabakatlarının askıya alınması gibi sınırlı değişiklikler gözlemlenmektedir.

Öte yandan İrlanda, Slovenya ve İspanya gibi ülkeler, AB’nin İsrail’e karşı daha sert ve kapsamlı yaptırımları uygulaması gerektiğini savunmaktadır.

Avrupa Komisyonu’nun Önerileri ve Yaptırım Süreci

Avrupa Komisyonu, Eylül 2025 hedefli olarak İsrail ile ticaret ilişkisinin belirli maddelerini askıya almak için öneriler sunmuş olsa da, bu kararlar nitelikli çoğunlukla alınabilmekte ve gerekli destek sağlanamamaktadır. Komisyon bu kararları hayata geçirmek üzere diplomatik görüşmelerini sürdürmektedir.

Artan Toplumsal Baskı ve Avrupa Vatandaş Girişimi

Sivil toplum kuruluşları ve vatandaşlar İsrail’e karşı yaptırımların artırılması çağrısında bulunmakta, Avrupa Vatandaş Girişimi (ECI) mekanizmasıyla Ortaklık Anlaşması’nın tamamen askıya alınması için bir milyondan fazla imza toplanmıştır. Bu durum, Avrupa Komisyonu ve Parlamento'nun gündeminde öncelik kazanmıştır.

Sembolik Yaptırımlar Kapıda mı?

Macaristan'ın İsrail yerleşimcilere yönelik yaptırımları bloke etmesi nedeniyle kapsamlı adımlar gecikse de, yeni hükümetin kurulmasının ardından sembolik nitelikte bazı yaptırımların gündeme gelmesi beklenmektedir. Bu adımların daha geniş ve kalıcı yaptırımlar için hazırlık mahiyetinde olduğu değerlendirilmektedir.

Geçmişten Günümüze AB-İsrail İlişkileri

Avrupa Birliği ile İsrail arasındaki ilişkiler tarih boyunca inişli çıkışlı seyretmekle birlikte, özellikle insan hakları ihlalleri karşısında çeşitli dönemlerde yaptırımlar uygulanmıştır. 2012-2022 yılları arasında Ortaklık Konseyi’nin askıya alındığı süreç, benzer problemlerin önceden de yaşandığını göstermektedir. İsrail, AB’nin en önemli ticari ortaklarından biridir ve ilişkilerin geleceği bölgesel ve uluslararası gelişmelere bağlı olarak şekillenecektir.

Sonuç olarak, AB’nin İsrail ile ilişkilerinde kritik kararların alınma aşamasında olduğu bu dönemde, üye ülkeler arasında tam bir uzlaşı sağlanamadığı için köklü bir değişimin kısa vadede gerçekleşmesi zor görünmektedir. Ancak bölgedeki gelişmeler ışığında gündemin öncelikli maddesi İsrail ilişkileri olmaya devam etmektedir.