ABD-İran Geçici Ateşkesi Piyasalarda Spekülatif Fiyatlamaları Azaltırken, Kalıcı İyileşme Uzun Vadeye Yayılacak

ABD-İran Arasındaki Geçici Ateşkes Piyasalar Üzerindeki Etkilerini Sürdürüyor

Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Arzu Al, ABD ve İran arasındaki geçici ateşkes sayesinde piyasalarda korku kaynaklı spekülatif fiyatlama etkilerinin azalmaya başladığını belirtmiştir. Ancak, fiyatlardaki düşüşlerin belirli seviyelerde karşılaştığı dirençler kalıcı iyileşmenin ancak uzun vadeli ve yapısal toparlanmayla mümkün olacağını ortaya koymaktadır.

Bölgesel Gerilimler ve Enerji Piyasalarındaki Dalgalanma

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı saldırıların ardından İran'ın misillemeleriyle bölgesel çatışmalar derinleşmiş, bu sürecin ardından ABD Başkanı Donald Trump'ın 8 Nisan'da iki haftalık ateşkesi kabul etmesi piyasalarda olumlu etki yaratmıştır. Altın ve dünya borsalarında yükseliş görülürken, petrol ve doğal gaz fiyatlarında belirgin düşüşler yaşanmıştır.

Bununla birlikte ateşkes açıklamasının ardından İran tarafından gelen ateşkes ihlali iddiaları, küresel risk iştahının tekrar artmasına neden olmuş ve belirsizlikleri sürdürmüştür. Uzmanlar, bölgedeki çatışma risklerinin devam etmesi, Hürmüz Boğazı'ndaki mayın iddiaları, altyapı hasarları ve operasyonel engellerin lojistik sorunları tetikleyerek arz dengesi iyileşmesini geciktireceğine dikkat çekmektedir.

Dünya Bankası Raporu ve Küresel Ekonomiye Yansımaları

Dünya Bankası'nın yayımladığı bölgesel güncelleme raporlarında, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının enerji ve kamu altyapısında yarattığı tahribatın piyasaları olumsuz etkilediği, finansal oynaklığı artırdığı ve 2026 büyüme öngörülerini zayıflattığı vurgulanmaktadır. Raporda ayrıca yüksek enerji maliyetlerinin üretim ve iç talep üzerinde baskı oluşturduğu, belirsizliğin yatırımları frenlediği, çatışmaların verimliliği düşürdüğü ve iş gücü piyasasında zorluklara yol açtığı belirtilmektedir.

Kalıcı İyileşmenin Önündeki Yapısal Engeller

Prof. Dr. Arzu Al, krizin başlangıcındaki ani fiyat artışlarının durduğunu fakat enerji altyapısındaki ciddi hasar ile lojistik darboğazların maliyetlerin düşmesini engellediğini kaydetmiştir. Uluslararası ekonomik modelin güvenlik odaklı hale gelmesi, arz güvenliği sigortalarının maliyetleri yukarı çektiğini ve bu durumun enerji fiyatlarının üretim üzerindeki daraltıcı etkisini kalıcı, anlamlı ve sürdürülebilir kıldığını vurgulamıştır.

Enerji, navlun ve sigorta giderlerinin birikmesi nedeniyle fiyatların alçalmasının kısıtlandığını belirten Al, barış sağlansa dahi üretim kapasitesindeki kayıplar ve yüksek sigorta masraflarının toparlanmayı uzatacağını ifade etmiştir. Bölgesel gerilimlerin yarattığı etkiler ve stratejik dayanıklılık arayışının piyasalardaki istikrarı sağlamada önemli bir engel teşkil ettiğini dile getirmiştir.

Hürmüz Boğazı'nın Kritik Rolü ve Taşımacılık Maliyetleri

Ateşkesin ardından bölgedeki Boğaz geçişlerinin kısmen ya da tamamen normale dönse bile, yapısal bozulmalar nedeniyle arz krizindeki iyileşmenin sınırlı kalacağını belirten Prof. Dr. Al, enerji üretim tesislerinde ve lojistik altyapıda oluşan ağır fiziksel hasarların eski verimlilik düzeylerine dönmeyi engellediğini ifade etmiştir.

Mevcut gemi birikimi ve artan geçiş talepleri nedeniyle taşımacılık maliyetleri ile sigorta primlerinin yüksek seviyelerde kalmaya devam edeceği, küresel ekonomik paradigmanın maliyet minimizasyonundan stratejik dayanıklılığa evrilmesi sonucu arz yetersizliği ve navlun giderlerinin fiyat baskısını sürekli tutacağı belirtilmiştir.

Enflasyonist Riskler ve Para Politikaları

Prof. Dr. Al, özellikle enerji krizi, arz şokları, güvenlik endişeleri, dar boğazlar ve artan taşımacılık maliyetlerinin fiyatları yüksek tutarak enflasyonist baskıların gecikmeli ve yapısal bir biçimde kalıcı hale gelme riskini artırdığını ifade etmiştir. Hürmüz Boğazı kaynaklı arz sarsıntılarına karşı para politikalarının sıkı duruşunu koruyarak maliyet etkisinin genelleşmesini önlemeye çalışacağını belirtmiştir.

Beklenti yönetiminin piyasalardaki güven kaybını önlemek ve fiyatlama mekanizmasını düzenlemek açısından kritik bir araç olduğunu vurgulayan Al, çıktı açığının seyri ve ekonomik yavaşlama ile mücadele kararlılığının faiz oranlarının seyrini belirleyeceğini ifade etmiştir.

Faiz artırımlarının maliyet itmeli enflasyon ve ücret artışları gibi yapısal faktörlerle birlikte değerlendirileceğini söyleyen Al, siyasi takvim kaynaklı faiz indirimi beklentilerinin ise arz krizinin gerçek maliyetleriyle çatışarak öngörülebilirliği zayıflattığını belirtmiş, küresel istikrarın sağlanması için kararlı ve kısıtlayıcı politikaların sürdürülmesinin zorunlu olduğunu değerlendirmiştir.