Arabeskin Sosyolojik Yolculuğu: Müslüm Gürses'ten Bugüne Türkiye'nin Müzikle İmtihanı

Arabeskin Üç Evresi ve Sosyolojik Dönüşümü

Müzisyen, şair ve yazar Selçuk Küpçük, arabesk müziğin Türkiye'nin toplumsal değişimini yansıtan dinamik ve eklektik bir form olduğunu vurgulayarak, bu müzik türünün geçirdiği evreleri detaylı bir şekilde analiz etti.

İlk Evre: Göç ve Kenar Mahallelerin Sesi

Küpçük, arabeskin ilk evresini 1950'lerden 1980'lere uzanan, formunu inşa ettiği ve güçlü bir sosyolojik mirası devraldığı dönem olarak tanımlıyor. Bu yıllar, Anadolu'dan büyük şehirlerin altyapısız kenar mahallelerine göç eden ve çoğunlukla fabrikalara minibüslerle taşınan bir nüfusun dönemiydi. Arabesk, bu koşullarda "minibüs müziği" olarak anılarak, taşradan merkeze yapılan yolculuklarda Orhan Gencebay, Hakkı Bulut ve Ferdi Tayfur gibi isimlerle birlikte taşınan bir hikayenin taşıyıcısı oldu.

İkinci Evre: Ekonomik Yükseliş ve İbrahim Tatlıses Figürü

1980 sonrası neoliberal politikalar ve yeni stüdyo imkanlarıyla sound'un değiştiği ikinci evrede, ilk göç dalgasının ikinci kuşağı ekonomik pastadan pay almaya başladı. Küpçük, bu süreci İbrahim Tatlıses figürü üzerinden okurken, Tatlıses'i yalnızca bir şarkıcı değil, çok katmanlı bir sektörel ve politik aktör olarak değerlendiriyor. Bu dönemde şarkıların siyasi propaganda amacıyla da kullanıldığı ve abartılı bir özgüvenin hakim olduğu gözlemleniyor.

Üçüncü Evre: Merkeze Ulaşma ve Müslüm Gürses

1950'lerden beri süren sosyolojik yürüyüşün 2000'lerde büyük ölçüde tamamlandığını ifade eden Küpçük, bu tamamlanışın en güçlü temsilcisinin Müslüm Gürses olduğunu savunuyor. Gürses'in "Neredesin Firuze" filminde Bülent Ortaçgil'in kentli, beyaz yakalı kesimi temsil eden "Sensiz Olmaz" şarkısını yorumlaması, Küpçük'e göre "Biz artık merkeze geldik" mesajı taşıyan bir özgüven gösterisiydi. Gürses'in rock şarkılarına yaptığı yorumlar ve arabesk klasiklerinin rock grupları tarafından icra edilmesi, merkez ile çevre arasında bir uzlaşıya işaret ediyor.

Arabeskin Sonu ve Rap Müziğin Yükselişi

Selçuk Küpçük, 2000'lerden sonra arabeskte "baba" figürlerine duyulan ihtiyacın ortadan kalktığını ve uluslararası ölçekte hareket eden yeni bir kuşağın geldiğini belirtiyor. Arabeskin artık yakınılacak bir öyküsünün kalmadığını, bu tamamlanmış öyküyü ise kentte oluşan yeni sosyolojik çevrenin dili olan rap müziğin devraldığını öne sürüyor.

Arabeskin Form ve Etki Gücü

Küpçük, arabeskin eklektik yapısı gereği dünya müziğine açık ve dinamik bir form olduğunun altını çiziyor. Bu dinamizmin, pop sanatçılarının 1970'lerden beri arabesk şarkıları yorumlamasından da anlaşılabileceğini, arabeskin sadece kendini değil Türk pop müziğini de dönüştürme gücüne sahip olduğunu ifade ediyor. Ayrıca, Türkiye'de yozlaşma olarak algılanan arabeskin, Almanya'da göçmen Türklerin kimliklerini koruma aracı olduğuna dair müzikolog Martin Greve'nin tespitlerine de değinerek konuya farklı bir perspektif getiriyor.