Bakü Türkoloji Kongresi'nin 100. Yılı: Türk Dünyasında Dil ve Kimlik Entegrasyonunda Yeni Adımlar

Antalya Diplomasi Forumu'nda Bakü Türkoloji Kongresi ve Türk Entegrasyonu Konuşuldu

Antalya Diplomasi Forumu 2026 kapsamında, "Bir Asırlık Dil ve Kimlik: Bakü Türkoloji Kongresi'nden Türk Entegrasyonuna" başlıklı panel düzenlendi. Panelde, 1926’da düzenlenen Bakü Türkoloji Kongresi’nin Türk dünyasının dil ve kültür birliği açısından önemine vurgu yapılarak, Türk entegrasyonunun dil alanındaki işbirliği ve çağdaş kurumsal çabalar kapsamlı şekilde değerlendirildi.

Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteri’nden Bakü Türkoloji Kurultayı’nın Önemi

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev, Bakü Türkoloji Kurultayı’nın Türk dünyasının birleşmesinde temel bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Ömüraliyev, kurultayın bilimsel ve pratik boyutlarıyla birlik fikrini önceliklendiren ilk platformlardan biri olduğunu vurguladığı konuşmasında, tarihsel zorluklara rağmen bu fikirlerin nihayet günümüzde hayata geçirildiğini söyledi. Ayrıca, kurultayın Türk devletleri arasında düzenli üst düzey diyalog geleneğinin başlangıcını oluşturduğunu ve günümüz Türk entegrasyon süreçlerine ilham verdiğini ifade etti.

Türkoloji Bilim Dalının Gelişimine Bakış

Türk Akademisi Başkanı Prof. Dr. Şahin Mustafayev, 1926 kurultayındaki Türk aydınlarının heyecan ve umutla bir araya geldiğini belirtti. Mustafayev, kurultayda Avrasya coğrafyasındaki Türk halklarının kültür, dil ve tarih ortaklığını ortaya koyduklarını ve bu etkinliğin Türkoloji biliminin çağdaşlaşmasına olan katkısını vurguladı. Kurultayın, Türk dünyasında kültürel bilincin oluşmasında kritik bir rol oynadığını ve günümüz Türkoloji araştırmalarının büyük kısmının temelini attığını söyledi.

UNESCO’nun Dünya Türk Dili Ailesi Günü İlanı ve Türk Kültürünün Tanıtımı

Türk Kültür ve Miras Vakfı Başkanı Aktotı Raimkulova, vakfın Azerbaycan hükümeti desteği ile kurulduğunu belirterek, UNESCO’nun 15 Aralık’ı Dünya Türk Dili Ailesi Günü ilan etmesinin Türk mirasının küresel tanıtımında önemli bir adım olduğunu ifade etti. Raimkulova, vakıf olarak yüz yıl önce alınan kurultay kararlarının günümüzde aktif şekilde hayata geçirildiğini ve Türk dünyasının zengin kültürel mirasını tanıtmak için yürütülen çalışmaların süreceğini aktardı.

Dil ve Kültürel Hafıza Üzerine Değerlendirmeler

Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) Genel Sekreteri Sultan Raev, dilin kültürel hafızanın taşıyıcısı olduğunu belirterek, "Dil bizim kültürel hafızamızdır; adetlerimizi, geleneklerimizi saklayan bir sandıktır." ifadelerini kullandı. Raev, Türk dillerinin kökensel olarak birbiriyle ilişkili olduğunu, önemli olanın ise bu ortak hafızayı güçlendirip dünya genelinde görünür kılmak olduğunu söyledi. Ayrıca, yüz yıl önce Bakü’de atılan yeni Türk dil birliği adımının günümüz Türk dünyasının ekonomik yükselişine paralel bir irade olduğunu dile getirdi.

Ortak Türk Kimliği Vurgusu ve Tarihsel Zorluklar

Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) Genel Sekreteri Ramil Hasan, panelde Türkiye ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a Türk dünyasını bir araya getirdiği için teşekkür etti. Hasan, 1926 kurultayına katılan birçok aydının zorlu şartlar ve terör saldırıları nedeniyle hayatını kaybettiğini anımsatarak, "Biz farklı milletlerin evlatları değiliz, aynı milletin evladıyız." mesajını verdi. Ayrıca, günümüzde ortak kararlar alınabilmesinin ve Türk edebiyatının ortak alfabe ile basılmasının önemli bir başarı olduğunu söyledi.

Ortak Alfabe ve Dijitalleşme Konusunda Güncel Gelişmeler

Türk Dil Kurumu (TDK) Başkanı Prof. Dr. Osman Mert, kültürel birliğin temelinde yazıda birlik olduğunu belirterek Türkiye’de 1928 yılında gerçekleştirilen dil devrimi ile bu alandaki sürecin tarihi kökenine değindi. Ortak Türk alfabesinin uygulanmasının yakın süreçte mümkün olacağını ifade eden Mert, "Türkçe kelime köklerinin yüzde yüzü ortaktır." dedi. Latin alfabesi dijital platformlarda hâlihazırda kullanıldığını ve gençlerin dijital ortamda Türk dünyasını birleştirecek çalışmalar üretmesinin önemini vurguladı.

Türkoloji Eğitiminin Güncellenmesi Gerekiyor

Hacı Bayram Veli Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ruhi Ersoy, panel sonunda Türkoloji eğitim programlarının sadece dil, edebiyat ve folklor ekseninde kalmasının yetersiz olduğunu belirtti ve müfredatın Türk dünyasındaki güncel gelişmeler ışığında acilen yenilenmesi gerektiğini dile getirdi.