Brent Petrol Fiyatındaki Artışın Enflasyona Etkisi: TCMB’den Kritik Eşel Mobil Analizi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın Brent Petrol ve Enflasyon Analizi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından hazırlanan kapsamlı bir analizde, Brent petrol fiyatlarının %10'luk artışının tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda yaklaşık 1 puan yükselttiği ve 24 aylık sürede toplam etkinin 1,2 puana ulaştığı belirtildi. Ekonomist Mert Gökcü ve yardımcı ekonomist Eren Sezer’in hazırladığı "Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri" raporu, TCMB'nin blog sayfasında yayımlandı.

Uluslararası Petrol Fiyatları ve Akaryakıt Fiyatlarının Enflasyona Etkisi

Analizde, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişimlerin yurt içi akaryakıt fiyatları üzerinden tüketici fiyatlarına dolaylı ve doğrudan yansıdığı vurgulandı. Küresel petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan eşel mobil mekanizmasının piyasa fiyatlarında otomatik bir dengeleyici görev üstlendiği ifade edildi. Bu sistem ile vergi bileşenlerinde yapılan düzenlemelerin, petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt fiyatlarına etkisini azaltmada etkin olduğu bildirildi.

Eşel Mobil Mekanizmasının Enflasyon Üzerindeki Rolü

Mart 2026’da yürürlüğe giren eşel mobil mekanizmasının, akaryakıt harcamalarının toplam tüketici sepetindeki %3,21’lik payı dikkate alınarak enflasyon dinamiklerine etkisi değerlendirildi. Artan akaryakıt maliyetlerinin doğrudan tüketici enflasyonuna yansımasının yanı sıra ulaştırma, işlenmemiş gıda gibi sektörlerde maliyet baskısı yoluyla dolaylı etkiler yarattığı aktarıldı. Ayrıca, kamuoyunda yüksek görünürlüğe sahip olan akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların fiyatlama davranışları ve enflasyon beklentileri üzerinde önemli sonuçlar doğurduğu ifade edildi.

Akaryakıt Fiyatlarının Bileşenleri ve Eşel Mobilin Etkinliği

Akaryakıt fiyatlarının ürün fiyatı, toptancı ve bayi marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerden oluştuğu belirtilirken, ürün fiyatının temel belirleyicilerinin uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları ve döviz kuru olduğu açıklandı. Jeopolitik gelişmelerle birlikte uluslararası petrol fiyatlarının hızlı yükselişi sonrasında, 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması yürürlüğe kondu ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) değişiklikleri yapıldı.

Eşel Mobil Mekanizmasının Vergi Bazlı Fiyat İstikrarı Sağlama Fonksiyonu

Eşel mobil mekanizmasının, petrol ürünlerinin fiyat artışlarını vergi ayarlamaları ile kısmen dengeleyerek fiyat oynaklığını azalttığı bildirildi. Benzin, motorin ve LPG’de ürün fiyatı arttığında vergi indirimlerine gidilerek nihai fiyat artışlarının sınırlandırılabildiği ifade edildi. 2026 Şubat verilerine göre maktu ÖTV tutarlarının benzin, motorin ve LPG içerisindeki oranlarının yaklaşık %21 ile %26 arasında değiştiği aktarıldı.

Eşel Mobilin Manşet Enflasyon Üzerindeki Sınırlayıcı Etkisi

Analiz, manşet enflasyon üzerindeki etkisini üç temel parametre çerçevesinde inceledi: küresel petrol fiyatlarının seyri, petrol fiyatı değişimlerinin Türkiye akaryakıt fiyatlarına yansıması ve eşel mobil sisteminin olmaması durumunda Brent petrol fiyat artışlarının enflasyona yansıma katsayısı. Yapılan güncellemelerle, Brent petrol fiyatındaki %10'luk artışın, enflasyonu 12 ayda 1 puan, 24 ayda ise 1,2 puan artırdığı hesaplandı. TCMB’nin 2026 Enflasyon Raporu’nda tahmin edilen ortalama Brent petrol fiyatı 58,8 dolar iken, analizde 70 ile 90 dolar arası senaryolar da ele alındı.

Alternatif Senaryolar ve Eşel Mobilin Enflasyon Üzerindeki Koruyucu Rolü

Ortalama petrol fiyatının 70 dolar seviyesinde, eşel mobil mekanizması olmadan yıllık enflasyonun 1,9 puan yükseldiği tahmin edilirken, eşel mobil sayesinde bu artışın 0,6 puana indirilebileceği belirtildi. Petrol fiyatı 90 dolara yükseldiğinde ise eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisinin 3,7 puana kadar çıkabileceği ifade edildi. Böylece, jeopolitik faktörlerle ve enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara bağlı enflasyon baskıları, eşel mobil mekanizması sayesinde kontrol altına alınabilmektedir.

Sonuç ve Değerlendirme

TCMB analizi, uluslararası enerji fiyatlarının artışlarının para politikasının doğrudan müdahale edemediği bir alan olduğunu ve bu fiyat gelişmelerinin enflasyona yansımasının eşel mobil uygulaması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırıldığını ortaya koydu. Bu düzenlemenin, Türkiye’de dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağı ve enflasyon beklentilerinin yönetilmesinde fayda sağladığı değerlendirildi.