Dijital Engellilik Duvarları: Erişilebilirlik Sadece Fiziksel Değil, Yeni Dönemde Hak Talebi

Dijital Dünyada Engellilik: Yalnızca Fiziksel Erişim Sorunu Değil

Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Safa Heybet, engelliliğin sadece fiziksel erişim sorunları ile sınırlı kalmaması gerektiğini belirterek, dijitalleşmenin engelli bireyler için yeni engeller oluşturduğunu ifade ediyor. Mobil uygulamalar, e-devlet sistemleri, çevrim içi eğitim platformları ve yapay zeka destekli araçlar gibi dijital alanlarda erişim sorunlarının, engelli bireylerin dışlanmasına yol açtığını vurguluyor.

Engellilik Evrensel Bir İnsan Hakları Sorunudur

Dünya genelinde yaklaşık 1,3 milyar insanın anlamlı düzeyde engellilik deneyimi yaşadığına dikkat çeken Heybet, engelliliğin tüm toplumları etkileyen küresel bir insan hakları meselesi olduğunu ifade ediyor. Engelliliğin yalnızca fiziksel altyapı ile sınırlı kalmadığını belirten uzman, eğitimden sağlığa, afet yönetiminden dijital erişime kadar her alanda eşit hakların sağlanması gerektiğini belirtiyor.

Klasik ve Dijital Erişilebilirlik Sorunları

Heybet, hala toplu taşıma araçları, eğitim kurumları, sağlık hizmetleri ve kamu binalarında erişim problemlerinin varlığını sürdürdüğünü aktarıyor. Ancak günümüzde daha da önem kazanan dijital erişim sorunlarının, engelli bireyler için yeni zorluklar yarattığını belirterek, dijitalleşmenin tek başına kapsayıcı olmadığını söylüyor.

Dijital Erişim, Temel Bir İnsan Hakkı Olarak Değerlendirilmeli

Birleşmiş Milletler'in 2024 Engellilik ve Kalkınma Raporu verilerine atıfta bulunan Heybet, gelişmekte olan ülkelerde engelli bireylerin internet kullanımının, engelli olmayan bireylere kıyasla oldukça düşük olduğunu ifade ediyor. Bu nedenle dijital erişilebilirliğin, temel bir hak olarak görülmesi gerektiğini savunuyor.

Yardımcı Teknolojiler Hayata Açılan Kapıdır

Engelli bireylerin yaşam kalitesini artıran tekerlekli sandalye, protez, işitme cihazı ve iletişim destekleyici teknolojilerin çoğunlukla "ek ürün" olarak algılandığını belirten Heybet, bu araçların aslında eğitime, işe ve sağlık hizmetlerine erişimde kritik öneme sahip olduğunu dile getiriyor. Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF verilerine göre, 2,5 milyardan fazla insanın yardımcı teknolojiye ihtiyacı olmasına rağmen, yaklaşık 1 milyar kişinin bu ürünlere erişimi bulunmamaktadır.

Savaş ve Afetler Engelliler İçin Riskleri Arttırıyor

Engelli bireylerin çatışma ve afet bölgelerinde daha ağır mağduriyet yaşadığını vurgulayan Heybet, savaşların yeni engellilik vakalarını artırmasının yanı sıra mevcut engelli bireylerin ihtiyaçlarının görünmezleşmesine neden olduğunu belirtiyor. Örneğin Gazze, Ukrayna, Sudan, Suriye ve Yemen gibi kriz bölgelerinde engelli şahısların temel hizmetlere erişimde büyük güçlüklerle karşılaştığına dikkat çekiyor.

Erişilebilirlik Yaşam Hakkı ve Adalet Meselesidir

Engelliler Haftası kapsamında verilmesi gereken en önemli mesajın, hak temelli yaklaşım olduğunu dile getiren Dr. Safa Heybet, erişilebilirliğin sadece mimari düzenleme değil, aynı zamanda bir yaşam hakkı ve adalet konusu olduğunu vurguluyor. Toplumsal yaşamda engelli bireylerin tam ve eşit katılımını sağlamak için veri odaklı ve katılımcı politikaların geliştirilmesi gerektiğinin altını çiziyor.