Eğitime Bakış 2025 Raporu: Türkiye'de Okullaşma ve Eğitim Kalitesinde Kritik Veriler Açıklandı

Eğitime Bakış 2025 İzleme ve Değerlendirme Raporu Yayımlandı

Eğitim-Bir-Sen tarafından hazırlanan ve 2016 yılından bu yana düzenli aralıklarla yayımlanan "Eğitime Bakış: 2025 İzleme ve Değerlendirme Raporu", Türkiye’nin eğitim sisteminin veri temelli yaklaşım çerçevesinde kapsamlı analizini sunmaktadır.

Öğrenci Sayılarındaki Değişimler ve Okullaşma Oranları

Rapora göre, 2016-2025 döneminde toplam öğrenci sayısında 753 bin 742 azalma görülmüş, düşüş ilkokul dışındaki kademelerde özellikle ortaöğretimde yoğunlaşmıştır. Okul öncesinde öğrenci sayısı artış gösterirken, ilköğretimde hafif bir yükseliş mevcuttur. Net okullaşma oranlarında ise 6-13 yaş grubu hariç diğer yaş dilimlerinde düşüşler kaydedilmiştir.

Ortaöğretim zorunlu eğitim kapsamına alınmasına rağmen 14-17 yaş grubundaki okullaşma oranında 2024-2025 eğitim-öğretim yılında %13,6 ile son 9 yılın en yüksek dışlanma oranı tespit edilmiştir. Bölgesel olarak Ağrı, Gümüşhane, Şanlıurfa ve Muş'ta net okullaşma oranları ortalamanın oldukça altında kalmaktadır.

Gençlerde Eğitim Durumu ve Mesleki Eğitimde Cinsiyet Farklılıkları

18-21 yaş grubunda en az lise mezunu olma oranında son 10 yılda genel artış görülmekle birlikte, son dört yılda bu oran bir miktar gerilemiş ve erkeklerde düşüş yaşanmıştır. Kadınların lise mezuniyet oranlarında erkeklere kıyasla daha belirgin yükseliş eğilimi gözlenmektedir.

Açık öğretim lisesi kayıtlarında son iki yılda önemli azalma gerçekleşmiş, oran 10 yılın en düşük seviyesine inmiştir. Ayrıca özel eğitim alanında, ilköğretimden ortaöğretime geçiş sürecinde öğrencilerin sayısında ciddi düşüşler ve erişim sorunları olduğu raporda vurgulanmaktadır.

Öğretmen Atamaları ve Eğitim Kalitesine Etkisi

Öğretmen atamalarında 2022, 2024 ve 2025 yıllarında kayda değer düşüşler yaşanmış, 2025’te yapılan 15 bin öğretmen ataması da son 10 yılın en düşük rakamlarından biri olmuştur. Öğretmen arz ve talebi arasındaki makas büyümeye devam etmekte, bu durum eğitim kalitesinde risk oluşturmaktadır.

Öğrenci başına düşen sınıf mevcutları ilkokulda OECD ortalamasına yakın, ortaokulda ise üzerinde seyretmekte, iller arasında İstanbul ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde yüksek sınıf mevcudu kronik sorun olarak devam etmektedir. Türkiye genelinde ise eğitim harcamaları OECD ülkelerinin oldukça gerisinde kalmaktadır.

Eğitim Harcamaları ve Finansmanı

Satın alma gücü paritesine göre öğrenci başına yapılan toplam eğitim harcaması 4 bin 38 dolar olurken, bu rakam OECD ortalaması olan 13 bin 527 doların çok altındadır. Kamu okullarında yapılan harcamalar ile özel okullarda öğrenci başı harcamalar arasındaki fark, özel okul ücretlerinin yüksekliğini açıkça göstermektedir.

Buna ek olarak, eğitim harcamalarının gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) içindeki payı Türkiye’de OECD ortalamasının altında kalmakta ve bu durum eğitim yatırımlarının artırılması gerekliliğine işaret etmektedir.

Raporda Öne Çıkan Öneriler

Rapor; özellikle 14-17 yaş grubunda okullaşma oranlarının düşük olduğu illerde erişimin artırılması için yeni politikaların geliştirilmesini ve eğitime erişimde cinsiyet farklılıklarının giderilmesini önermektedir. Özel eğitim alanında, bu öğrencilerin ortaöğretime tutulması ve mesleki eğitime yönlendirilmesi için daha etkin stratejiler geliştirilmelidir.

Öğretmen atamalarının güncel ihtiyaçlar doğrultusunda artırılması, öğretmen ve öğrenci dengesinin iyileştirilmesi, okul yöneticilerinin maaşlarının OECD seviyelerine yaklaştırılması ve bölgesel eşitsizliklerin azaltılması alanında çalışmaların hızlandırılması gerekmektedir.

Taşımalı eğitimde öğrencilerin ulaşım süresinin azaltılması için evlerine daha yakın okullarda eğitim almalarını mümkün kılan planlamalar yapılmalı, gençlerin eğitimden kopuşunu önlemeye yönelik hedef odaklı politikalar hayata geçirilmelidir.

Sonuç

Veri temelli analizlere dayanan Eğitim-Bir-Sen'in bu raporu, Türkiye eğitim politikasının geliştirilmesi için yol haritası niteliğinde olup eğitime erişim, kalite, öğretmen ihtiyaçları ve finansman gibi kritik alanlarda kapsamlı değerlendirmeler sunmaktadır. Eğitim sistemindeki kronik problemler ve bölgesel eşitsizliklerin azaltılması için karar alıcılar tarafından öncelik verilmesi önem taşımaktadır.