Ermenistan’da Zirve Hareketliliği: Avrupa Liderleri Güney Kafkasya’da Rusya Etkisine Karşı Neden Toplandı?

Avrupa Liderleri Ermenistan’da İki Kritik Zirve İçin Buluştu

Avrupalı liderler, Güney Kafkasya'da uzun süredir Rusya'nın en yakın müttefiği konumundaki Ermenistan’da gerçekleşen iki önemli zirve için başkent Erivan’a akın etti. Nüfusu üç milyona yaklaşan bu küçük ülke, stratejik anlamda büyük önem taşıyor. Ermenistan, Rusya’nın Avrasya Ekonomik Birliği üyelerinden biri olmasının yanı sıra, Moskova'nın burada askeri üssünün bulunduğu nadir ülkelerden biridir.

Avrupa Siyasi Topluluğu ve AB-Ermenistan Zirveleri

4 Mayıs'ta, Avrupa Siyasi Topluluğu (AST) kapsamında 30’dan fazla Avrupa ülkesi lideri ve Kanada Başbakanı Mark Carney’nin katılımıyla bir zirve gerçekleşti. Bunu takip eden gün, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı António Costa'nın katıldığı ikili AB–Ermenistan zirvesi ilk kez düzenlendi.

Ermenistan’ın Rusya’ya Bağımlılığı ve Enerji Politikaları

Ermenistan büyük ölçüde enerji alanında Rusya’ya bağımlı. Moskova, Ermenistan’a doğalgazı Avrupa’ya kıyasla ayrıcalıklı fiyatla veriyor; 1000 metreküp gaz için Ermenistan 177,50 dolar öderken, Avrupa’da aynı miktar 600 dolar civarında. Bu fiyat farkı, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından da özellikle vurgulandı. Ancak Ermenistan'ın Avrupa’ya yönelmesinin arkasında 2023’te Azerbaycan ile yaşanan Dağlık Karabağ çatışmasının yarattığı güvenlik endişeleri bulunuyor.

Güvenlik Yapısında Değişim ve AB’nin Rolü

2023'te Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ’da başlattığı askeri operasyon ve Rusya'nın bölgede pasif kalması, Ermenistan'da giderek artan bir güvenlik paradigması değişikliğine yol açtı. Ermenistan Ulusal Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Sargis Khandanyan, mevcut güvenlik mekanizmalarının yetersiz olduğunu belirtti. Avrupa Birliği’nin sınırların tanınmasına yönelik çabaları ve bölgede sivil izleme misyonu konuşlandırması halkta AB ile daha yakın ilişkiler kurulmasına yönelik talepleri artırdı.

AB'ye Katılım Süreci ve Bölgesel Barış Çabaları

Ermenistan parlamentosu Mart 2025’te AB üyeliği sürecini başlatmaya yönelik yasa çıkardı. Bölgesel barışın sağlanması amacıyla Ermenistan ve Azerbaycan liderleri Ağustos ayında Beyaz Saray’da çatışmayı sona erdirmeye yönelik bir anlaşma imzaladı. Anlaşmada ayrıca Ermenistan'ın İran sınırı boyunca gelişecek ve Avrupa pazarlarına bağlanacak "Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergâhı" planı duyuruldu.

Rusya-Ermenistan İlişkilerinde Gerginlikler ve Hibrit Tehditler

Ancak barış süreci kırılganlığını korurken, Avrupa’ya yaklaşmanın diplomatik sonuçları da oldu. Azerbaycan Avrupa Parlamentosu ile ilişkileri askıya alırken, Kremlin Ermenistan’ın AB ile yakınlaşmasından rahatsızlık duyduğunu açıkça gösterdi. Rusya, Ermenistan’dan maden suyu ithalatını yasakladı ve siber saldırılar başta olmak üzere çeşitli hibrit tehditlerle Ermenistan’da AB yanlısı sesleri hedef aldı.

AB’nin Sivil Misyonları ve Siber Güvenlik Çalışmaları

AB, önümüzdeki iki yıl boyunca Ermenistan’da yeni bir sivil misyon yürütmeyi planlıyor. Bu misyon, özellikle yaklaşan parlamento seçimleri öncesinde Rus dezenformasyonu, siber saldırılar ve yasa dışı mali akışlarla mücadele etmeyi hedefliyor. Uzmanlar, Rusya kaynaklı siber operasyonların yoğunluğunu ve yöntemlerini Moldova, Romanya ve Ukrayna’daki vakalarla benzer olarak değerlendiriyor.

Ermenistan’ın Demokratik Süreçlerinde AB’nin Destekleri

Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset, Ermenistan’ın demokratik kurumlarının işlediğini ancak baskı altında olduklarını ifade etti. Haziran 2024 seçimleri öncesi en büyük endişenin dijital alanda yabancı müdahaleler ve siyasi kutuplaşma olduğunu belirtti. AB’nin vaat ettiği sivil misyon ve vize serbestisi desteği, Ermenistan’ın Batı ile ilişkilerinde önemli adımlar olarak görülüyor.

Sonuç: Ermenistan’ın Jeopolitik Denge Oyunu Sürüyor

Ermenistan, Rusya ile Batı arasında denge kurmaya çalışsa da, güçlü ve resmi bir AB üyeliği takvimi, kapsamlı savunma garantileri veya Rus gazının yerini alacak bir enerji planı henüz bulunmuyor. Bu durum, Ermenistan’ın mevcut jeopolitik konumunda radikal bir dönüşümün henüz gerçekleşmediğini ortaya koyuyor.