Etiyopya Ders Kitaplarında Osmanlı Tarihi: Doğu Afrika’da Görmezden Gelinen Varlık ve Algı Farklılıkları

Etiyopya Ders Kitaplarında Osmanlı Algısı ve Tarih Yazımı

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve Afrika Vakfı Araştırmacısı Prof. Dr. Zafer Çelik, Afrika Vakfı tarafından yürütülen kapsamlı bir araştırmada, Doğu Afrika ülkelerindeki ders kitaplarında Osmanlı tarihinin geniş çapta ele alındığını ancak bölgedeki Osmanlı varlığı ve etkilerinin neredeyse hiç yer bulmadığını açıkladı.

"Etiyopya Ders Kitaplarında Osmanlı, Türk ve Türkiye İmgesi" Raporu

Afrika Vakfı’nın hazırladığı ve Osmanlı’nın Doğu Afrika'daki tarihsel rolü ile Türkiye’nin günümüzdeki imajının sosyolojik boyutlarının ele alındığı bu araştırma, Etiyopya örneği üzerinden ders kitaplarındaki anlatıyı inceledi. Buna göre, Etiyopya’da Osmanlı tarihi ayrı bir ünite olarak yer almakla birlikte, Osmanlı'nın Doğu Afrika veya Kızıldeniz sahillerindeki etkinliği göz ardı ediliyor.

Osmanlı Tarihinin Ders Kitaplarındaki Genel Çerçevesi

Prof. Dr. Zafer Çelik, Etiyopya’daki ders kitaplarında Osmanlı'nın kuruluş, yükseliş ve çöküş dönemlerinin genel hatlarıyla işlendiğini, özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminin olumlu bir şekilde anıldığını belirtti. Osmanlı'nın sadece askeri bir güç değil, aynı zamanda bilim, sanat ve kültür alanlarında önemli bir medeniyet olduğu ders kitaplarında vurgulanıyor.

Doğu Afrika’da Osmanlı Algısına Yönelik Tarihsel ve Sosyolojik Faktörler

Çelik, Etiyopya’nın tarih yazımında Osmanlı'nın algılanış biçiminin 16. yüzyıldaki Müslüman Adal Sultanlığı ile Hristiyan Habeş Krallığı arasındaki çatışmalardan kaynaklandığını ifade etti. Bu dönemde Osmanlıların Müslüman Adal Sultanlığı’nı desteklemesi ve Portekizlilerin Hristiyan Habeş Krallığı’nı desteklemesi, Osmanlı’nın "karşı cephede" yer almasına ve olumsuz bir figür olarak görülmesine yol açtı.

Ders Kitaplarında Osmanlı’nın Doğu Afrika Varlığının Eksikliği

Doğu Afrika bölgesinde Osmanlı'nın yaklaşık üç buçuk asır süren varlığı ve bölge halkları ile ilişkileri, bölge ders kitaplarında neredeyse hiç yer almıyor. Prof. Dr. Çelik, "Söz konusu tarih anlatımı Eksik ve bu alan akademik olarak özel inceleme ve çalışmaya ihtiyaç duyuyor" değerlendirmesinde bulundu.

Osmanlı Tarihinin Ayrıntılı İşlendiği Ülkeler ve Çelişkili Algı

Somali, Sudan ve Güney Sudan gibi ülkelerde Osmanlı tarihi ders kitaplarında yaklaşık 30 sayfa boyunca ayrıntılı biçimde ele alınırken, Osman Bey’in beyliğin başına geçişinden bilim ve kültüre uzanan kapsamlı içeriklere yer veriliyor. Ancak bu derinlik Doğu Afrika ülkeleri ile kıyaslandığında önemli farklılıklar gösteriyor.

Etnik ve Bölgesel Çeşitliliklerin Osmanlı Algısına Etkisi

Etiyopya’da çok dinli, çok dilli ve çok milletli toplum yapısı Osmanlı algısına doğrudan yansımakta. Özellikle Hristiyan nüfusun yoğunlukta olduğu yüksek bölgeler ile Müslümanların yaşadığı ova ve sahil kesimlerinde Osmanlı ve Türkiye’ye bakış açılarında belirgin farklılıklar gözlemleniyor. Müslüman toplumlar Osmanlı’yı İslam dünyasının temsilcisi olarak görürken, Hristiyan topluluklar genellikle mesafeli ve olumsuz bir algı geliştirmiştir.

Sonuç ve Akademik İhtiyaçlar

Çelik, Osmanlı'nın Doğu Afrika’daki tarihsel varlığının akademik literatürde ve ders kitaplarında yeterince yansıtılmadığını, bu eksikliğin bölgesel algı farklılıklarının temelinde yattığını belirtti. Ayrıca, Osmanlı tarihinin bölgesel ve toplumsal hafıza içerisinde daha kapsayıcı şekilde çalışılması gerektiğine dikkat çekti.