Hapishanelerde Tecrit ve Sağlık İhlalleri Alarm Veriyor: Açlık Grevleri Kritik Seviyede

Hapishanelerde Tecrit ve Sağlık Hakkı İhlalleri Derinleşiyor

Türk Tabipleri Birliği (TTB) Merkez Konseyi, Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES), Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV), Çağdaş Hukukçular Derneği (ÇHD), İnsan Hakları Derneği (İHD) ve Özgürlük için Hukukçular Derneği (ÖHD) tarafından ortak yapılan açıklamada, ceza infaz sistemi uygulamalarının yaşam ve sağlık hakkı ihlallerine yol açtığı vurgulanarak acilen sonlandırılması gerektiği belirtildi.

Hapishanelerde İnsan Hakları İhlalleri ve Tecrit Politikaları

Türkiye’deki hapishaneler, sadece özgürlükten yoksun bırakılan mekanlar değil, aynı zamanda ciddi insan hakları ihlallerinin yaşandığı yerler haline gelmiştir. Özellikle Yeni Tip Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumları’nda uygulanan 'Kuyu Tipi' tecrit politikaları, tutuklu ve hükümlülerin haklarına erişimini engellemektedir. Hasta mahpusların tedavileri ve tahliyeleri sık sık engellenirken, ceza infaz sistemindeki idari kararlarla infaz uzatmaları yapıldığı, bu uygulamaların açlık grevleri şeklindeki protestolara yol açtığı ifade edilmiştir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin Yükümlülükleri

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin yaşam hakkını güvence altına alan 2. maddesiyle taraf devletlere, yaşamı koruma ve ölüm vakalarını soruşturma yükümlülüğü getirilmiştir. Ayrıca 3. madde, tutuklu ve hükümlülerin insan onuruna yaraşır koşullarda tutulmasını zorunlu kılar. Ancak mevcut uygulamalar, hapishanelerde mahpusların temel haklarına erişimini engelleyen, ağır tecrit koşullarını sistematik hale getiren bir tablo ortaya koymaktadır.

Şüpheli Ölüm Vakaları ve Tedaviye Erişim Sorunları

Kırşehir S tipi Ceza İnfaz Kurumu’nda tutulan Rojhat Babat’ın iki kez intihar girişiminde bulunmasının ardından 2026 yılında yaşamını yitirmesi, hapishane koşullarının kritik boyutlarını göstermektedir. Hastaneye sevkler sırasında ailelerin bilgilendirilmemesi ve cenazelerle ilgili şeffaflıktan uzak davranılması endişeleri derinleştirmektedir. Ayrıca, ağır hasta mahpusların tedaviye erişimlerindeki engeller ve tahliyelerin yapılmaması, yaşam hakkı ihlallerini artırmaktadır.

Tek Kişilik Hücrelerde İzolasyon ve Yaşam Koşulları

Hapishanelerdeki tek kişilik hücre uygulaması, sosyal izolasyonu ve aileden uzaklığı artırarak ruhsal sorunların derinleşmesine neden olmaktadır. Kuyu Tipi hapishaneler olarak adlandırılan bu yüksek güvenlikli cezaevlerinde, hücrelerin havalandırma eksikliği ve camlardaki sıkı teller tutukluların yaşam kalitesini olumsuz etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. Teknolojik uygulamalar ise insan izolasyonunu artırmak için kullanılmaktadır.

Açlık Grevleri: Son Çare Olarak Başvurulan Kritik Bir Protesto Yöntemi

Mahpuslar, hak ihlallerine karşı seslerini duyurabilmek için uzun süreli açlık grevi eylemlerine başvurmaktadır. Antalya Döşemealtı Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunan mahpusların başlattığı süresiz dönüşümsüz açlık grevleri, yüzlerce günü bulan kritik bir aşamaya ulaşmıştır. Bu eylemler, hayati sağlık sorunlarına ve yaşamı tehdit eden durumlara yol açmakta olup, yetkililerin durumu görmezden gelmesi geri dönülmez sonuçlara neden olmaktadır.

Hasta Mahpusların Sağlık Hakları ve Tahliye Engelleri

Anayasa ve uluslararası sözleşmeler, hasta mahpusların gereken tıbbi yardımı almasını zorunlu kılmaktadır. Ancak tedaviye erişimde yaşanan gecikmeler, keyfi engellemeler ve Adli Tıp Kurumu’nun bilimsel temelden uzak raporları, hastaların tahliyesini engelleyerek yaşam hakkının ihlaline neden olmaktadır. Marmara (Silivri) 5 No’lu L Tipi Kapalı Cezaevi’nde ağır hastalıkları bulunan Mehmet Edip Taşar’ın tedavi gecikmesi sonrası hayatını kaybetmesi örnek teşkil etmektedir.

Yetkililere Çağrı: Tecrit Sonlandırılmalı ve İhlaller Araştırılmalıdır

Ortak açıklamada talepler net bir şekilde ifade edilmiştir: Devlet yetkilileri hapishanelerdeki tecrit uygulamalarını derhal sona erdirmeli, açlık grevindeki mahpusların talepleri dikkate alınmalıdır. Ayrıca hapishanelerdeki şüpheli ölümlerle ilgili etkin soruşturmalar yapılmalı, hasta mahpusların sağlık hakları güvence altına alınmalı, bağımsız sağlık kurul raporları esas alınmalı ve tahliyelerin önündeki yasal engeller kaldırılmalıdır. İdare ve Gözlem Kurulları lağvedilmeli, sivil toplum örgütlerinin yer aldığı şeffaf bir denetim mekanizması kurulmalıdır.