Hocalı Katliamı'nın 34. Yıl Dönümünde Azerbaycan’ın Acı Hafızası ve İnsanlık Tarihine Örnek İşkenceler

Hocalı Katliamının Tarihçesi ve Savaş Suçları Kapsamında Değerlendirilmesi

1992 yılının Şubat ayında Azerbaycan’ın Hocalı kentinde Ermeni güçleri tarafından yürütülen saldırı, kadın, çocuk ve yaşlı ayrımı yapılmaksızın gerçekleştirilen toplu katliam ile insanlık tarihine kara bir leke olarak geçmiştir. Sovyetler Birliği’nin dağılması sonrası bölgede başlayan çatışmaların ve Ermeni güçlerinin toprak iddialarının sonucu olarak, 25 Şubat 1992’de Hocalı yoğun saldırılara maruz kalmış ve kent, eski Sovyet Rus ordusunun motorize alayı da dahil olmak üzere birçok askeri güç desteğiyle üç koldan kuşatılmıştır.

Bu işgal ve saldırılar yalnızca silahlı çatışma olarak kalmayıp, sivillere yönelik acımasız toplu katliam ve işkencelere dönüşmüştür. Toplamda 613 Azerbaycan vatandaşının hayatını kaybettiği bu yapılanmada, kadın, çocuk ve yaşlılar hedef alınmış; kafa derilerinin soyulması, kulak, burun ve cinsel organların kesilmesi, gözlerin oyulması gibi korkunç işkenceler belgelenmiştir.

Hocalı’da Yaşanan İnsanlık Dışı Suçlar ve Uluslararası Hukuk

Hocalı katliamı, 1949 Cenevre Sözleşmeleri ve Birleşmiş Milletler’in soykırım ve insan haklarına dair sözleşmeleri başta olmak üzere çok sayıda uluslararası hukuki düzenlemenin açık bir şekilde ihlali anlamına gelmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de 2010 yılında aldığı kararda, bu eylemleri savaş suçu veya insanlığa karşı suçlarla eşdeğer kabul etmiştir. Bugüne kadar 18 ülkenin parlamentoları ve ABD'nin 24 eyalet meclisi Hocalı’daki katliamı soykırım olarak tanımlayan ve kınayan kararlar kabul etmiştir.

Tanıkların Anlatımları ile Hocalı’da Yaşanan Korkunç İnsanlık Dramı

Katliamdan kurtulan ve yaşadığı işkencelerle yüzleşen tanıklardan olan Elmira Kerimova’nın anlattıkları, yaşanan vahşetin canlı ve çarpıcı bir örneği olarak hafızalara kazınmıştır. Kerimova, ailesiyle birlikte esir düşmüş, eşini, kardeşini kaybetmiş ve ağır işkencelere maruz kalmıştır. 6 aylık hamile olduğu halde Ermeni güçleri tarafından dayak ve işkenceye devam edilmiş, sonucunda bebeğini kaybetmiştir.

Kerimova'nın ifadelerinde, esir düşen erkeklerin özellikle farklı yerlerde tutulduğu, eşinin kafa kesilerek öldürüldüğü ve kesik kafasının kendisine gösterildiği dehşet verici olaylar arasında yer almaktadır. Bu anlatımlar katliamın sadece fiziksel öldürme değil, aynı zamanda psikolojik işkence ve insan onurunu ayaklar altına alan sistematik şiddet içerdiğini göstermektedir.

Hocalı Katliamının Günümüzdeki Yansımaları ve Hafızanın Korunması

34 yıl geçmesine rağmen Hocalı katliamının yarattığı travmalar halen Azerbaycanlılar arasında derin izler bırakmakta, tanıklar yaşadıklarını unutmamakta ve dünya kamuoyuna insanlık dışı bu vahşeti anlatmaya devam etmektedir. Katliamda 8 aile tamamen yok olmuş, çocuklar ebeveynlerinden yoksun kalmış, binlerce kişi esir ve yaralı olarak kurtulmuştur.

Hocalı’da yaşananlar insan hakları ihlallerine karşı verilen mücadelede önemli bir örnek teşkil etmekte, bölgedeki çatışmaların uluslararası hukuk çerçevesinde aydınlatılması ve adalet sağlanması için uluslararası topluluk tarafından dikkatle takip edilmektedir.