Hürmüz Boğazı Krizi Küresel Enerji Fiyatlarını ve Ekonomiyi Derinden Sarsıyor

Hürmüz Boğazı'nda Enerji Akışının Kesilmesi Küresel Piyasaları Tedirgin Ediyor

İstanbul Bilgi Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, Güney Kore, Çin, Hindistan ve Japonya gibi dünyanın üretim merkezlerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçen enerjinin %80’ini aldığını vurgulayarak, bölgedeki enerji arzının kesintiye uğraması durumunda arz tarafında ciddi sorunlar yaşanabileceğini belirtti. Orta Doğu'da başlayan savaş ortamı, küresel enerji arzında önemli bir risk unsuru haline geldi.

Küresel Borsalarda 14 Trilyon Dolarlık Değer Kaybı

28 Şubat itibarıyla İran ve ABD-İsrail arasında başlayan gerilimle birlikte, dünya borsalarının toplam değeri 157,5 trilyon dolardan 143,5 trilyon dolara gerileyerek yaklaşık 14 trilyon dolarlık büyük bir kayıpla karşı karşıya kaldı. Bu durum, yatırımcıların güveninde ciddi bir erozyonun yanı sıra savaşın ekonomik yansımalarının geniş bir coğrafyaya yayıldığını gösteriyor.

Enerji Piyasalarında Arz Kısıtları ve Fiyat Artışları

Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol, LNG ve ticari gemilerin geçişlerinde yaşanan aksaklıklar global enerji tedarik zincirini olumsuz etkiledi. Brent petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıkarak başta jet yakıtı olmak üzere pek çok petrol ürünü fiyatlarını yukarı çekti. Yükselen enerji maliyetleri, artan navlun ücretleri ve sigorta giderleri, başta tarım sektörü olmak üzere tüm üretim süreçlerini baskı altına aldı ve küresel ekonomide yeni bir maliyet dalgası tetikledi.

Petrol Fiyatlarındaki Risk Primi Finansal Piyasaların Önceliği

Prof. Dr. Aslanoğlu, savaş ortamının fiyatlara yansıması nedeni ile piyasalarda ek bir risk primi oluştuğunu, ancak bu primin finansal piyasalarda gözlemlendiğini ifade etti. Petrol fiyatlarının savaş sonrasında da 20-30 dolar seviyesinde risk primi içerebileceğini, altın fiyatlarının savaş öncesi yaptığı yükseliş örneğinde olduğu gibi benzer hareketlerin her zaman tekrarlanmayabileceğini söyledi. Öte yandan arz ve talep dengesinin ürün fiyatlarının belirleyici unsuru olmaya devam edeceğini vurguladı.

Hürmüz Boğazı'nın Kapanması Gıda ve Enerji Fiyatlarında Baskı Yaratabilir

Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının, nitrojen bazlı gübre, dünya alüminyumu ve gübre ticaretinde büyük kesintiler doğuracağını belirten Aslanoğlu, bu durumun gıda ve enerji kanalı üzerinden küresel ekonomide ciddi baskılar oluşturacağına dikkat çekti. Ayrıca, enerji girdisini büyük ölçüde bu bölgeden alan özellikle Asya'nın üretim merkezlerinin bundan olumsuz etkileneceğini söyledi.

Geçici Arz Kısıtlarının Fiyatlara Etkisi ve Uzun Vadeli Riskler

Prof. Dr. Aslanoğlu, enerji bölgelerindeki tansiyonun kısa vadede petrol fiyatlarını artırsa da çok yüksek fiyatların uzun vadede talep düşüşüne yol açarak petrol üreticilerine zarar vereceğini belirtti. Hürmüz Boğazı'nda geçiş ücretleri veya kapanmaların sürdürülebilir olmayacağı, bu nedenle fiyat artışlarının geçici nitelikli olabileceği ifade edildi.

Küresel Ekonomide Üretim ve Lojistik Maliyetlerine Etkiler

Yükselen enerji fiyatları ve savaş kaynaklı risk primleri nedeniyle lojistik ve sigorta maliyetlerinde artış gözlenirken, bu durum üretimin tüm aşamalarında maliyet baskısını artırarak küresel ekonomide yeni maliyet kalemlerinin gündeme gelmesine neden oldu. Büyük ölçekli şirketlerin kriz yönetiminde likidite ve risk yönetimi avantajı elde ettiği görülürken, küçük işletmelerin likidite akışındaki kesintiler nedeniyle zorlandığı belirtildi.

Enerji ve Emtia Üreticileri ile İthalatçı Ülkeler Arasındaki Ayrışma

Aslanoğlu, yüksek enerji fiyatlarının sürmesi durumunda tarım ve emtia fiyatlarının da yüksek kalmaya devam edeceğini, bu süreçte Latin Amerika ve Afrika’daki emtia üreticisi ülkeler ile enerji ihraç eden Orta Doğu’nun pozitif ayrışabileceğini anlattı. Buna karşın, emtia bağımlısı ithalatçı ülkelerin ekonomik anlamda daha fazla zarar yaşayacağı öngörülüyor.