Hürmüz Boğazı Krizi Türkiye Ekonomisini Derinden Sarsıyor: Enerji ve Ticarette Tehlike Çanları

Hürmüz Boğazı'ndaki Gerilim Türkiye'nin Enerji ve Ticaret Dengesini Etkiliyor

Ortadoğu'daki çatışmalar, küresel petrol ticaretinin kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nın uzun süre kapanma riskiyle karşı karşıya kalmasına neden oldu. Bölgedeki savaş, enerji fiyatlarında yükselişe sebep olmasının yanında, Türkiye'nin gübre, alüminyum ve helyum gibi stratejik girdilere erişiminde zorluklara yol açtı. Enerji maliyetlerindeki artış ise bu girdilerin işlenmesini daha masraflı hale getiriyor.

Petrol Fiyatlarındaki Artış ve Cari Açık Üzerindeki Etkiler

Hürmüz Boğazı'ndan petrol ve doğalgaz nakliyatının kesintiye uğraması ve İran'ın petrol rafinerilerine yönelik saldırıları nedeniyle petrol fiyatları %50 oranında artarak 100 doların üzerine çıktı. Bu durum Türkiye'nin bütçe tahminlerinde revizyona mecbur kalmasına yol açtı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, enerji fiyatlarının artmasından dolayı 2026 yılı cari açığında beklenenden yüksek seviyelerde bir gerçekleşme olabileceğini açıkladı. Türkiye'nin enerji ithalatı cari açığı büyütürken, turizm gelirleri açığın kapatılmasında önemli bir rol oynuyor. Altınbaş Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, artan enerji maliyetleri ve Ortadoğu'ya seyahat endişeleri sebebiyle cari açığın 40 milyar dolara yükselme ihtimalinin bulunduğunu belirtiyor.

Bütçe Üzerindeki Baskılar ve Günlük Yaşama Yansımaları

Savaşın Türkiye bütçesine getirdiği ek yükler ekonomistlerin dikkatini çekiyor. Mart ayı başından itibaren uygulamaya konulan eşel mobil sistemi, enerji fiyatlarının iç piyasaya olan etkisini sınırlamayı hedefliyor ancak bu mekanizma kalıcı olmayabilir. Prof. Dr. Kozanoğlu, sistem nedeniyle akaryakıt ve enerji üzerinden beklenen ÖTV gelirlerinde ciddi azalmalar yaşanacağını, ayrıca Hazine'nin borçlanma maliyetinin 5 puan artmasının bütçeye 400 milyar lira ek yük getireceğini ifade ediyor. Bu mali baskılar, sosyal hizmetlerde aksamalara ve ücretlerin enflasyonun altında artmasına neden olabilir.

Türkiye'nin Dış Ticaretinde Ortadoğu Krizinin Gölgesi

İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi'nden Dr. Tuğçenur Ekinci Furtana, mevcut savaş ortamını önceki Körfez ve Irak savaşlarından farklı olarak değerlendiriyor. Uzman, petrol arzının yanı sıra sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG), tanker sigortası ve gemi güvenliği gibi yeni risklerin ortaya çıktığını ifade ediyor. Körfez bölgesi Türkiye'nin önemli dış ticaret pazarlarından biri olduğu için pazar daralmasının ekonomiye olumsuz etkileri kaygı yaratıyor. Taşımacılık maliyetlerinde yaşanan artış, sigorta ve savaş primlerinin yükselmesi dış ticareti daha da zorlaştırıyor.

Stratejik Girdi Temininde Çıkmaza Girdi

TEPAV Enerji ve İklim Çalışmaları Merkezi Direktörü Mühdan Sağlam, savaş nedeniyle LNG taşımacılığında navlun fiyatlarının %600 artarak 300 bin dolar seviyesine çıktığını aktarıyor. Tarım, tekstil, otomotiv yan sanayi ve beyaz eşya gibi sektörlerde maliyetler yükseliyor. Türkiye'nin tekstilde kullandığı polyester lif ve PET hammaddelerinde Körfez'e %35-40 oranında bağımlılığı bulunuyor. Benzer şekilde alüminyum tedarikinde de Körfez kaynaklarına dayalı %15-20’lik oran gözleniyor. Bu durum, yeni tedarikçi arayışını zorunlu hale getiriyor.

Gıda Sektörü İçin Kritik Gübre ve Helyum Kaynakları Tehlikede

Ortadoğu'nun üre ve diğer gübre bileşenleri teminindeki rolü savaşla birlikte risk altına girdi. Türkiye Tarım ve Orman Bakanlığı, gübre tedarikindeki sorunları gidermek için amonyum nitrat gübresinin kullanımına yeniden izin verirken, gübre fiyatları da önemli oranda yükseldi. TEPAV uzmanı Sağlam, hububat ve ayçiçeği gibi stratejik ürünlerin maliyetlerinin arttığını bildiriyor. Ayrıca helyum gazı üretiminin yaklaşık üçte biri Katar’da gerçekleşirken yaşanan üretim kesintileri, yarı iletken, tıbbi görüntüleme ve havacılık alanlarındaki teknolojik üretimleri tehdit ediyor.

Krizden Doğan Olası Fırsatlar

Uzmanlar, bölgesel savaşların ekonomik şoklar yaratmasının yanında fırsatlar da barındırabileceğini belirtiyor. Dr. Tuğçenur Ekinci Furtana, Covid-19 döneminde olduğu gibi Türkiye’nin tedarik ve üretim merkezi rolünün güçlenebileceğini vurguluyor. Türkiye, enerji ithalatçısı ve ticaret köprüsü konumu nedeniyle kriz yönetimi, tahliye ve ticari koordinasyon alanlarında önemli bir aktör haline gelebilir. Mühdan Sağlam ise Hürmüz Boğazı’ndaki tahribatın toparlanmasının uzun zaman alacağını ancak Türkiye'nin Doğu Akdeniz enerji merkezi olma hedeflerine katkısı olabileceğini ifade ediyor.