Hürmüz Boğazı Krizinin Küresel Ekonomiye Etkisi: Türkiye ve Dünya İçin Risk Analizi

Hürmüz Boğazı'nın Stratejik Önemi ve Küresel Etkileri

TBMM Genel Sekreterliği Araştırma Hizmetleri Başkanlığı tarafından hazırlanan bir çalışma, dünya enerji ticaretinin can damarı konumundaki Hürmüz Boğazı'nın küresel ekonomi için taşıdığı hayati önemi ve olası bir kapanma senaryosunun yaratacağı yıkıcı etkileri detaylı bir şekilde ortaya koydu.

Küresel Enerji Ticaretinin Ana Arteri

Basra Körfezi'ne kıyısı olan Suudi Arabistan, İran, Irak, BAE ve Kuveyt gibi büyük üreticilerin hidrokarbon ihracatını uluslararası pazarlara taşıyan tek deniz yolu olan Hürmüz Boğazı, 2024 yılı verilerine göre günlük ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürününe ev sahipliği yaparak küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde yirmisine denk gelen bir hacmi yönetmektedir.

Boğaz, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin beşte birini ve sıvılaştırılmış petrol gazı ticaretinin ise üçte birini gerçekleştirerek yalnızca petrol değil doğal gaz piyasaları için de vazgeçilmez bir geçiş noktası konumundadır.

Uluslararası Hukuk Çerçevesi ve Olası Kriz Senaryoları

Çalışmada, boğazın yönetimine dair özel bir uluslararası anlaşma bulunmadığı, genel kabulün ise Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılması yönünde olduğu belirtilirken, kriz dönemlerinde dahi geçişin engellenmesinin uluslararası hukuka aykırı sayıldığının altı çizilmektedir.

Bununla birlikte, boğazın bir tarafında bulunan İran'ın böyle bir hamlesinin, başta enerji piyasaları olmak üzere dünya genelindeki tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açacağı, kapsamlı bir domino etkisini tetikleyerek tüm ekonomik faaliyetleri etkileyeceği ve enerji fiyatlarındaki ani dalgalanmaların küresel ekonomik belirsizlikleri derinleştirebileceği öngörülmektedir.

Türkiye'nin Konumu ve Alternatifleri

Araştırmaya göre, Türkiye ham petrol ihtiyacının %20'sini Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez ülkelerinden karşılamakta olup, boğazın kapanması hidrokarbon tüketiminin büyük kısmını ithal eden ülke için maliyet artışlarına sebep olabilir.

Ancak çalışmada, Türkiye'nin enerji tedarikinde kritik öneme sahip çeşitli alternatif kaynak ve güzergahlara sahip olması nedeniyle, kısa ve orta vadede ciddi bir enerji krizine maruz kalmasının beklenmediği değerlendirmesi yapılmaktadır.

Asya-Pasifik Ülkeleri ve Küresel Tedarik Zincirlerine Etkisi

Hürmüz Boğazı'ndan ihraç edilen petrolün önemli bir kısmını ithal eden Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya-Pasifik ülkeleri, küresel tedarik zincirlerinde merkezi bir rol üstlenmektedir.

Bu dört ülkenin elektronik, otomotiv, ilaç ve yazılım gibi stratejik sektörlerdeki küresel katkıları düşünüldüğünde, enerji arzındaki bir kırılmanın yalnızca nihai ürün değil, yarı mamul ve ileri teknoloji ara malı tedarikini de sekteye uğratarak dünya çapında üretim süreçlerinde ciddi arz şoklarına neden olabileceği tahmin edilmektedir.