İran-ABD Müzakereleri Çıkmazda: Hürmüz Boğazı ve Deniz Ablukası Sorunu Çözülmüyor

İran-ABD Görüşmelerinde Kritik Dönem

İran ile ABD arasında savaşın sonlandırılması hedefiyle yapılan pazarlıklar, özellikle Hürmüz Boğazı'nın İran tarafından açılması ve ABD'nin deniz ablukasını kaldırması talepleri temelinde sürüyor. Ancak, uzmanlar her iki tarafın da taviz vermeye yanaşmaması nedeniyle görüşmelerin bugün itibarıyla teknik ayrıntılara indirgenemediğini ifade ediyor.

Ekonomik Baskılar Anlaşma İhtiyacını Artırıyor

İran Orta Doğu Stratejik Araştırmalar Enstitüsü uzmanlarından Cevad Heyran Niya, savaş sonrası ABD ve İran'ın henüz savaşı bir zaferle sonuçlandıracak konumda olmadığını belirtiyor. Niya, savaşın devamının küresel ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerinin yanı sıra İran ekonomisinin de ağır darbe aldığını ve kötüleştiğini dile getirerek, şu anda her iki tarafın da savaşı sürdürmekten ziyade bir anlaşmaya varmanın lehlerinde olduğunu vurguladı.

İran’ın Hürmüz Boğazı meselesini nükleer konuda bağımsız tutma çabası, ABD’nin ise deniz ablukasını ancak nükleer anlaşma gerçekleştiğinde kaldıracağı yönündeki tutumu, müzakerelerin önündeki temel engeller arasında yer alıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın bu konuda net tavrının, İran’ın müzakere alanını sınırlandırdığı belirtiliyor.

İran’ın Sosyoekonomik Durumu ve İç Politik Meseleler

Ekonomik kriz derinleştikçe toplumsal tabakaların yoksullaştığını vurgulayan Niya, orta sınıfın bile artık yoksul sınıfa dönüştüğünü ve bu durumun geniş çaplı protestolara yol açabileceğini ifade ediyor. Bununla birlikte, bu protestoların siyasi yapıda radikal bir dönüşüme yol açıp açmayacağı halen belirsizliğini koruyor.

İran yönetimi içinde ılımlı kanat ile askeri kanat arasında süregelen ihtilafların görüşmelere yansıdığı ve bu durumun da müzakereleri zorlaştırdığı söyleniyor. Siyasi aktörler güç dengelerini değiştirmek ve müzakerelere yön vermek adına iç rekabet içindeler.

Uzman Görüşleri ve Gelecek Perspektifleri

İRAM araştırmacısı Oral Toğa, Pakistan'da yapılan görüşmelerin tarafların önde gelen taleplerinin karşı tarafı dışlayıcı olması nedeniyle teknik düzeyde ileriye gidemediğini ifade ediyor. Toğa, yapısal sorunların üstesinden gelinirse önümüzdeki altı ay içinde tam kapsamlı bir anlaşmadan ziyade, ateşkesi sürdüren ve Hürmüz Boğazı'nı kısmen açan ara bir düzenlemenin mümkün olabileceğini belirtiyor.

Toğa, nükleer dosya ve füze programının aynı düzeyde müzakere edilmeyeceğini, İran’ın füze programını tamamen terk etmeyeceğini, ancak sınırlanmaya açık olduğunu vurguluyor. İran’ın müzakereleri mevcut sınırlarını zorlamadan zaman kazanma aracı olarak kullandığını ifade etti.

İran Ekonomisinin Derinleşen Krizi

İran riyalinin son altı ayda değerinin yüzde kırktan fazla düşmesi, enflasyonun yüzde altmış seviyelerine çıkması ve satın alma gücündeki dramatik azalma, orta sınıfın hızlı erimesine yol açtı. Toğa, gıda fiyatlarındaki artışın ücret artışlarının çok üstünde olması sebebiyle ekonomik krizin sokak hareketlerine dönüşme riskinin yüksek olduğunu belirtti.

İç Yönetim ve Askeri Kanat Arasındaki Gerilim

İran’da ekonomik baskıya rağmen doğrudan yönetim değişikliğine yol açacak kapsamlı bir dönüşümün önünde üç engel bulunuyor: Devrim Muhafızları Ordusu'nun baskı gücü, savaş sonrası yönetimde kenetlenme söylemi ve örgütlü muhalefetin yokluğu. Toğa’ya göre, mevcut müzakere süreci sivil yönetim ile askeri kanat arasındaki ayrışmanın yapısal bir kırılmaya dönüştüğünü gösteriyor.

Son gelişmeler arasında, Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi’nin istihbarat bakanlığı atamalarını bloke etmesi ve Milli Güvenlik Yüksek Konseyi sekreterlik görevine Muhammed Bager Zülkadir’in getirilmesi yer alıyor. Ayrıca, Hürmüz Boğazı'nın ticari trafiğe açılması sonrası gelen sert tepkinin ardından Devrim Muhafızları'nın boğazı tekrar kapatması, yönetim içindeki gerilimin simgesi olarak değerlendiriliyor.

Sonuç olarak, İran ile ABD arasında devam eden müzakereler hem uluslararası siyasi dinamikler hem de iç politik dengeler nedeniyle çıkmazda bulunuyor ve kalıcı bir ateşkes ya da tam kapsamlı anlaşma öncelikle tarafların iç politik maliyetlerini nasıl karşılayacaklarına bağlı.