İran-İsrail Savaşında Rusya ve Çin Gerçeği: Stratejik İttifak mı, Sınırlı İşbirliği mi?

İran'ın Rusya ve Çin ile İlişkilerinin Tarihsel Seyri ve Mevcut Sınırları

Milli İstihbarat Akademisi Başkan Yardımcısı Dr. Hakkı Uygur, İran'ın son dönemdeki uluslararası ilişkiler dinamiklerini mercek altına alarak, özellikle Rusya ve Çin ile olan bağlarının doğasını derinlemesine inceliyor.

Tahran-Moskova Hattında Tarihsel Engeller ve İsrail Faktörü

İran, 1979 devriminin ardından ideolojik sebeplerle Batı'ya mesafeli bir politika izlerken, Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında Rusya ile ilişkilerini geliştirmeye başladı ve bu süreçte önemli sayıda Rus bilim insanını ülkesine kattı.

Ancak, Vladimir Putin liderliğinde ekonomik olarak toparlanan Rusya'nın Batı ile kurduğu güçlü bağlar ve İsrail'deki etkili Rus kökenli Yahudi nüfus, iki ülke ilişkilerinin beklenen stratejik derinliğe ulaşmasını sürekli olarak engelledi.

Bu durum, Rusya'nın Birleşmiş Milletler yaptırımlarına uyması, Buşehr Nükleer Santrali inşasının on yıllarca gecikmesi, S-300 hava savunma sistemlerinin geç teslimi ve modern savaş uçakları satışındaki isteksizlik gibi somut örneklerle kendini gösterdi.

Çin-İran İlişkilerinde Ekonomik Pragmatizm ve Siyasi Temkinlilik

Çin ile İran arasındaki ilişkiler, ortak ABD karşıtlığı üzerinden şekillenmiş olsa da, Pekin'in aynı zamanda Batı dünyası ve Körfez Arap ülkeleri ile kurduğu güçlü ekonomik bağlar, Tahran ile olan işbirliğini uzun süre sembolik düzeyde tuttu.

Çin, İran'ın enerji kaynaklarına olan ihtiyacına rağmen, ülkenin ideolojik dış politikasını açıkça desteklemekten özenle kaçındı ve 2023'teki Suudi Arabistan-İran uzlaşmasına kadar bölgesel siyasi meselelerde arabulucu rolü üstlenmekten geri durdu.

İran-İsrail Geriliminde Moskova ve Pekin'in Tutumu Ne Olacak?

7 Ekim 2023 sonrası yaşanan gelişmeler ve İran-İsrail arasındaki son askeri gerilimler, Rusya ve Çin'in Tahran'ı yalnız bıraktığı yönünde yorumlara neden olurken, gerçekte bu ilişkilerin stratejik bir ittifak seviyesinden uzak olduğu görülüyor.

Stratejik Anlaşmaların Yapısal Zayıflıkları

İran'ın Rusya ve Çin ile imzaladığı 20 ve 25 yıllık stratejik işbirliği anlaşmalarının ve BRICS üyeliğinin, özellikle güvenlik ve istihbarat alanında bağlayıcı ve kurumsal mekanizmalar oluşturmadığı gözlemleniyor.

İşbirliği, genellikle ortak tatbikatlar ve liman ziyaretleri gibi sembolik düzeyde kalmakta, İranlı siyasetçiler ve analistler tarafından da bu durum ve vaat edilen ekonomik yatırımların hayata geçmemesi sıklıkla eleştirilmektedir.

Savaşın Uzaması Durumunda Olası Senaryolar

Mevcut veriler ışığında, Rusya veya Çin'in İran'ı doğrudan ve açık bir şekilde "kurtaracak" bir müdahalede bulunması gerçekçi bir beklenti olarak görülmüyor.

Ancak, savaşın uzun sürmesi ve etkilerinin genişlemesi halinde, tarafların birbirlerinin direncini artırmaya yönelik dolaylı adımlar atması mümkün gözüküyor.

Çin'in gelişmiş elektronik, uydu ve sinyal istihbaratı kabiliyetlerini arka planda sağlaması veya çift kullanımlı teknolojilerin tedarik edilmesi, İran'ın askeri kapasitesini önemli ölçüde güçlendirebilir ve bu durum bölgesel denklemde önemli bir değişken haline gelebilir.

Nihayetinde, Rusya ve Çin'in önceliği, çatışmanın kendi çıkar alanlarına sıçramasını önlemek ve küresel sistemdeki konumlarını korumak olacaktır, bu da İran'a yönelik desteğin son derece hesaplı ve sınırlı kalacağı anlamına gelmektedir.