İran'da Kritik Siyasi Geçiş Süreci: Ayetullah Ali Hamaney'in Ölümü Sonrası Yeni Lideri Uzmanlar Meclisi Seçecek

İran'da Veliyy-i Fakih Makamının Boşalması ve Liderlik Değişimi Süreci

İran'da devletin en üst makamı olarak kabul edilen Veliyy-i Fakih pozisyonundaki Ayetullah Ali Hamaney'in ölümü, ülke tarihinde önemli bir siyasi dönüm noktasını oluşturuyor. Hamaney'in ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirilen ortak hava saldırısında hayatını kaybetmesi, 1979’dan bu yana İran'da yaşanan en kritik siyasi geçiş sürecini başlatmış oldu.

Anayasal Halefiyet Mekanizması ve Geçici Liderlik Konseyi

İran Anayasası'nın ilgili maddeleri uyarınca, liderlik makamı boşaldığında, görevin geçici olarak yürütülmesi amacıyla üç kişilik bir Geçici Liderlik Konseyi oluşturuluyor. Bu konseyde Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ve Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından seçilen ayetullah Ali Rıza Arafi yer alıyor. Konsey, yeni lider seçilene kadar Veliyy-i Fakih makamının sorumluluklarını birlikte yürütmekle görevli bulunuyor.

Yeni Lider Seçiminde Uzmanlar Meclisi'nin Rolü

İran Anayasası’nın 107. maddesine göre, 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi, halk tarafından sekiz yıl süreyle seçilen üst düzey din adamlarından oluşan bir kurumdur. Lider makamının boşalması veya liderin görev yapamaz hale gelmesi durumunda, yeni Veliyy-i Fakih’i belirlemekle yükümlü olan bu meclisin Tahran’da toplanarak seçim yapması bekleniyor. Seçimin süresi hakkında anayasal bir sınır mevcut olmamasına rağmen, oylamanın gizli oyla ve salt çoğunlukla yapılacağı biliniyor.

Tarihsel Perspektif ve Önceki Liderlik Geçişi

İran’da en son lider değişikliği, 1989 yılında devrim lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin vefatı sonrası gerçekleşmişti. O dönemde Uzmanlar Meclisi, aynı gün içerisinde Ayetullah Ali Hamaney’i yeni lider olarak ilan etmişti. Aynı prosedürün bu kritik dönemde de işlemesi beklenmektedir.