İsrail’in Filistinlilere Yönelik İdam Cezası Yasası Eşitlik İlkesini İhlal Ediyor

İsrail'in İdam Cezası Yasası ve Eşitlik İhlali

Hukukçular Derneği Genel Başkanı Mehmet Melih Gülseren, İsrail Parlamentosu'nun Filistinli esirlere yönelik idam cezası yasasının sadece Filistinlileri hedef aldığını ve aynı suçlardan dolayı farklı gruplara farklı yargılama yöntemleri uygulandığını vurgulayarak bunun eşitlik ilkesinin açık bir ihlali olduğunu ifade etti.

Yasanın Kabul Süreci ve Uygulanması

2025 sonundan itibaren yürürlüğe girmesi planlanan ve özellikle terör suçlarını kapsayan bu yasa, 30 Mart 2026'da İsrail Meclisi'nde 62'ye karşı 48 oyla kabul edildi. Henüz herhangi bir infaz yapılmamış olmakla birlikte, yasa İsrail Yüksek Mahkemesi'nin yargısal denetimine tabi tutuluyor ve bu nedenle yürürlük tarihi askıya alınmış durumda. Ayrıca yasa geriye dönük uygulanmayacak şekilde düzenlenmiş olup, mevcut tutuklulara otomatik olarak uygulanması beklenmiyor.

Farklı Mahkemelerde Ayrı Yargı Rejimleri

Yasa kapsamında, İsrail içinde sivil mahkemelerde hakimlere ölüm cezası ile müebbet hapis arasında takdir yetkisi tanınırken, işgal altındaki Batı Şeria'daki askeri mahkemelerde ölüm cezası esas ceza olarak belirlenmiş ve alternatif ceza seçenekleri büyük ölçüde sınırlandırılmıştır. Bu durum, özellikle askeri yargıda ölüm cezasının uygulanmasını istisnadan kural haline getirmiştir.

İnsan Hakları Açısından Kaygılar ve Eşitsizlik

Yasaya karşı değerlendirilen en önemli eleştirilerden biri, bu düzenlemenin fiilen sadece Filistinlilere uygulanması ve Yahudi vatandaşları kapsamayarak ayrımcılığı derinleştirmesidir. Filistinlilerin yargılandığı askeri mahkemelerde mahkumiyet oranı yüzde 96'ya yaklaşırken, yerleşimci şiddetine ilişkin soruşturmaların büyük çoğunluğu sonuçlandırılmamaktadır. Bu uygulama insan hakları ve adil yargılanma hakkı açısından ciddi şüpheler uyandırmaktadır.

Yargı Takdir Yetkisi ve İnfaz Sürecindeki Sınırlamalar

Yasa, idam cezası için oybirliği şartını kaldırıp basit çoğunlukla karar alınmasını mümkün kılarak temyiz ve denetim mekanizmalarını sınırlandırmıştır. Ayrıca infaz süreleri kısaltılmış, infazın ertelenmesi veya hafifletilmesi imkanları ortadan kaldırılmıştır. Bu durum, yargılamanın tarafsızlığı ve hukuk güvencesi açısından yeni sorunlar doğurmaktadır.

Uluslararası ve Hukuki Mücadeleler

Yasanın kabul edilmesi sonrası İsrail Yüksek Mahkemesi nezdinde çeşitli hukuki itirazlar yapılmış ve yasanın yaşam hakkını ihlal ettiği, ayrımcı nitelikte olduğu yönünde hukuki görüşler sunulmuştur. Ayrıca, İsrail Parlamentosu'nun işgal altındaki Filistin topraklarında bu tür karar alma yetkisinin tartışmalı olduğu belirtilmiş ve uluslararası insan hakları mekanizmalarına başvurular yapılmıştır.

Uluslararası Hukuk ve İnsan Hakları Açısından Değerlendirme

Mehmet Melih Gülseren, uluslararası hukukta ölüm cezasının yalnızca en ağır suçlar için sıkı güvencelerle uygulanabileceğini; ancak İsrail tarafından getirilen düzenlemenin bu çerçeveyi aşarak keyfi ve ayrımcı bir uygulama içerdiğini belirtti. Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin eşitlik ve ayrımcılık yasağına dair maddelerine aykırı olan bu yasa, işgal altındaki topraklarda uygulanması bakımından da uluslararası insancıl hukukla çelişmektedir.

4. Cenevre Sözleşmesi ve Uluslararası Hukuki Yaptırımlar

1949 tarihli 4. Cenevre Sözleşmesi kapsamında işgalci devletin cezai yetkilerinin sınırlı olduğuna dikkat çeken Gülseren, söz konusu idam cezası düzenlemesinin işgal hukukuyla çatıştığını, Uluslararası Adalet Divanı'nın ise İsrail'in işgal altındaki topraklarda farklı hukuk rejimleri uygulamasını yasadışı bulduğunu ve bunun ciddi ihlallere yol açtığını vurguladı.

Toplumsal ve Hukuki Farkındalık Çalışmaları

Hukukçular Derneği olarak düzenlemeye karşı yürütülen hukuki süreçlerin yanı sıra ulusal ve uluslararası farkındalık çalışmaları yapıldığını ifade eden Gülseren, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi ve diğer uluslararası mekanizmalara yapılacak yeni başvurularla ihlallerin izlenmesi ve raporlanmasının amaçlandığını belirtti. Ayrıca, sivil toplumun aktif katılımının ve uluslararası kamuoyunun dikkatinin çekilmesinin bu mücadelede temel öneme sahip olduğunu kaydetti.