İstanbul Üniversitesi'nden "İstanbul Yapay Zeka Etiği Bildirgesi": İnsan Merkezli ve Adalet Vurgulu Yeni Etik Çerçeve

İstanbul Üniversitesi'nden Yapay Zeka Etiği Alanında Önemli Adım

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü koordinasyonunda farklı üniversitelerden akademisyenlerin katkılarıyla hazırlanan İstanbul Yapay Zeka Etiği Bildirgesi, kamuoyuna paylaşıldı. Toplantı, İÜ Rektörlük Binası’nda gerçekleştirilen etkinlikte yapay zekanın etik boyutları kapsamlı bir şekilde ele alındı.

Üniversitenin “Perspektif 2053” Vizyonu ve Toplumsal Katkı

İÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Mehmet Adak, açılış konuşmasında bilimin halkla birleşmesi ve ortak hareket etmesinin önemine değinerek, üniversitenin toplumun ihtiyaçlarını karşılamada kilit bir rol üstlendiğini vurguladı. Bu bağlamda, yapay zeka etiğine ilişkin gündemlerinin, "Perspektif 2053" vizyonu doğrultusunda şekillendiğini ifade etti.

İstanbul Yapay Zeka Etiği Bildirgesi’nin Temel Amacı

İÜ Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü Başkanı Prof. Dr. Nedim Yıldız, bildirgenin yapay zeka çağında insanın korunması, karar süreçlerinde sorumluluğun dağılımı, insan onurunun korunması ve etik sınırların oluşturulması gibi konularda özgün bir çerçeve sunduğunu belirtti. Teknik araçların yaygınlığı değil, bu sistemlerin topluma etkileri ve etik sorumlulukların nasıl belirlendiğinin asıl tartışma konusu olduğuna işaret etti.

İnsan Failliği ve Adalet Bildirgenin Merkezi Konuları

Bildirgede insanın fail olarak var oluşunun ve karar süreçlerinde sorumluluğun merkezde yer alması esas alınmıştır. İnsan eylemlerinin kaynağı olması, yapay zeka sistemlerinin otonom görünmesine rağmen sorumluluğun ortadan kalkmadığını göstermektedir. Bildirge, adalet kavramını soyut değil; tarihsel, toplumsal ve kurumsal bağlamda değerlendirmektedir. Bu yaklaşım, yapay zekanın mevcut veriler üzerinden eşitsizlikleri yeniden üretme riskine karşı bağlamsal çözümler önerir.

Şeffaflık, Hesap Verebilirlik ve İnsan Onuru

Yapay zeka sistemlerinin süreçlerinin sadece teknik uzmanların değil, tüm kullanıcıların anlayabileceği şekilde şeffaf olması gerektiği bildiride vurgulanmaktadır. Bu, sorumlu aktörlere erişim ve hesap sorma mekanizmalarının işlerliğine dayanır. İnsan onuru, etik çerçevenin sürekli korunduğu ve dışsal bir değer olarak değil, karar mekanizmasının temel taşı olarak görülür. Algoritmik süreçlerin nihai karar verici haline getirilmemesi gerektiği de özellikle belirtilmiştir.

Yapay Zekanın Politik Boyutu ve Kant Felsefesi Üzerinden Değerlendirme

Bildirge kapsamında çeşitli akademisyenler tarafından yapay zekanın etik ve politik açıdan değerlendirilmesi gerçekleştirilmiştir. Kant felsefesinin ışığında etik sınırların çizilmesi ve teknolojinin insanlık onuruna uygun biçimde şekillendirilmesine yönelik kapsamlı analizler yapılmıştır. İnsan aracısının azaltılmasının yaratıcı kapasite ve mahremiyet üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekilmiştir.

Sonuç: Bütünlüklü ve İnsan Merkezli Bir Etik Model

İstanbul Yapay Zeka Etiği Bildirgesi, yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesinde insan hakları, adalet, mahremiyet, şeffaflık ve hesap verebilirlik gibi evrensel etik ölçütlerin dikkate alınmasını talep eder. Bildirge, sorumluluk ve fail kavramlarını merkeze alarak, teknoloji uygulamalarının hukukî ve etik sorumluluklarla uyumlu olmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Bu çerçeve, çağdaş teknolojik düzenlerin etik sınırlarını belirlemede önemli bir referans niteliği taşımaktadır.