Kandilli Camisi 400 Yıl Sonra 2024 Kurban Bayramı'nda Yeniden İbadete Açılıyor

Kandilli Camisi Tarihî Mimarisiyle Yeniden Hayat Buluyor

Üsküdar'da yaklaşık 400 yıllık geçmişe sahip olan Kandilli Camisi, 2022 yılında başlayan restorasyon çalışmalarının ardından 2024 Kurban Bayramı'nda ibadete açılmaya hazırlanıyor. İlk yapımı Sultan IV. Murad dönemine dayanan cami, 1749 yılında Sultan I. Mahmud döneminde ihya edilmiş, 1931’de çıkan yangın sonrası yeniden inşa edilmiştir. 2024'te tamamlanması hedeflenen restorasyonlar, 6 No'lu Koruma Kurulu onayıyla devam etmektedir.

Detaylı Restorasyon Süreci ve Uygulamalar

Restorasyon çalışmaları kapsamında caminin genel durumu hakkında kapsamlı araştırmalar yapılmış, ardından rölöve çizimleri hazırlanmıştır. Aynı yıl içinde ahşap öğeler ve çıtakari tavanında restorasyon uygulamalarına başlanmış; çini mihrap bölgesinde ise kapsamlı rölöve çalışmaları tamamlanmıştır. Sonraki yıl kalemişi çizimleri ve sıva raspaları gerçekleştirilmiş; yapının güçlendirilmesi ise uzun soluklu bir süreci kapsayacak şekilde aşamalı olarak yürütülmüştür.

Çalışmalar arasında çıtakari tavan restorasyonu üç ay, kalemişi raspası iki ay, sıva raspası 45 gün, güçlendirme üç ay ve sıva restorasyonu 75 gün sürmüştür. Yaklaşık iki yıllık bu kapsamlı projede, ahşap uygulamalar ve mihrap bölümündeki çini yenileme çalışmaları halen devam etmektedir.

Çini Mihrap ve Altın Varak İşçiliği

Çini mihraptaki eksik parçalar, 16. yüzyıl çini yapım tekniklerine uygun olarak yeniden üretilirken mevcut çinilerde de kalemişi tamamlama uygulamaları yapılmaktadır. Minber üstü alemler ve minare alemlerinde bulunan bakır bölümlere geleneksel yöntemlerle altın varak kaplama uygulanmaktadır. Mihraptaki hat yazıları ve cami girişindeki taç kapı yazıları ise dikkatle restore edilmektedir.

Mimari ve Süsleme Sanatının İncelikleri

Kandilli Camisi'nin kapı tokmağı ve avlu ferforjelerinde, bölgenin tarihi ile özdeşleşmiş "kandil" ve "selvi ağacı" motifleri ustalıkla işlenmiştir. Hattat Levent Karaduman’ın verdiği bilgiye göre, selvi ağacı formundan esinlenilerek tasarlanan tokmak ve ferforjelerde, Osmanlı döneminin denizcilikteki aydınlatma geleneği yansıtmaktadır. Bu tasarımlar caminin iç ve dış mimari estetiğine anlamlı katkılar sağlamaktadır.

Kandilli Camisi'nin Tarihî ve Kültürel Önemi

İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nden Dr. Kubilay Arpacı, Kandilli Camisi’nin Boğaziçi’nin en güzel duraklarından biri olduğunu vurgulamaktadır. Caminin isminin kökeniyle ilgili iki rivayet bulunmaktadır; birincisi Sultan IV. Murad'ın Revan Seferi öncesinde burada saray yaptırması ve Şehzade Mehmet için kandil alaylarının düzenlenmesi, ikincisi ise padişahların bölgeden dönüşlerinde kandil yakılması geleneğidir.

Ayrıca, Sultan I. Mahmud’un bölgeye yeni bir yerleşim alanı ve bu cami ile hamam ve çeşme gibi yapılar kazandırdığı, 19. yüzyılın ikinci yarısında Sultan II. Abdülhamid döneminde caminin onarıldığı belgelerle desteklenmektedir. 1916’da çıkan yangın sonrası ise 1929-1931 yıllarında Milli Mimari Rönesansı etkisinde yeniden inşa edilmiştir.

Restorasyonun Mimari ve Sanatsal Yansımaları

Caminin iç dekorasyonunda kalem işleri ve sıva süslemeleri ön plandadır. Mihrabın iki yanında 18. yüzyıla ait Tekfur Sarayı üretimi vazo motifli çiniler bulunmakta, üst kısımdaki İznik çinileri ise tarihi açıdan büyük önem taşımaktadır. Ayrıca mihrapta, Al-i İmran Suresi’nin 37. ayetini içeren ayet kitabeleri ve 1931 tarihine ait hattat imzaları da yer almaktadır. Tüm bu unsurlar, restorasyon sürecinde titizlikle korunmuş ve tekrar gün yüzüne çıkarılmıştır.

Restoratör Mücahit Turan’dan Proje Detayları

Mimar restoratör Mücahit Turan, restorasyon faaliyetlerinin detaylarını paylaştı. Kandilli Camisi'nde kalemişi, çini mihrap ve tavan çıtakari çalışmalarına yoğunlaştıklarını belirten Turan, özgün renk ve malzemelerin özüne ulaşmak için renk raspaları ve sıva raspalarının dikkatle gerçekleştirildiğini ifade etti. Yaklaşık iki aylık kalemişi uygulamalarının ardından, çini panolar 1600’lü yıllara uygun biçimde yeniden üretildi ve montajına başlandı.

Altın varak uygulamalarının da titizlikle sürdüğünü söyleyen Turan, "Taç Kapı üzerindeki yazıların restore edilmesiyle tarihî ifadeler öne çıkarılacak ve ecdadın sanat anlayışı bundan sonra da yaşatılacaktır" dedi. Ayrıca, mihraptaki yazıların da geleneksel usul ve estetik anlayışla onarıldığını aktardı.