Osmanlı'nın İlk Manchester Başkonsolosu Abdullah İdlibi'nin İngiltere'deki Eşi Üzerindeki Tek "Osmanlı" Yazılı Mezar Taşı Gündeme Geldi

Abdullah İdlibi: Osmanlı'nın İlk Manchester Başkonsolosu

Osmanlı'nın Manchester’daki ilk Başkonsolosu olan Abdullah İdlibi, İngiltere'nin sanayi kenti Manchester’da önemli izler bıraktı. 1823 yılında Şam'da doğan İdlibi, çocukluk dönemini İstanbul'da geçirdikten sonra Osmanlı Dışişleri Bakanlığı Tercüme Odasında çalıştı. Bu dönemde Tanzimat reformlarının önemli figürlerinden Fuad Paşa ile tanışarak Osmanlı'nın modernleşme sürecine şahit oldu.

Manchester'daki Tek Müslüman ve Konsolosluk Süreci

İdlibi’nin idari kabiliyeti ve çok dilliliği, dönemin tanınmış Müslüman tüccarlarından olan amcası Hacı Bekir Ağa’nın dikkatini çekti. 1845 yılında Manchester'a şirket temsilcisi olarak gönderilen İdlibi, bölgede yaklaşık 20 Osmanlı vatandaşı tarafından karşılaşılan hukuki sorunların çözümü için 1846’da Manchester Konsolosu olarak atandı. Böylelikle, şehirde yaşayan tek Müslüman kişi olarak önemli görev üstlendi.

İdlibi’nin Ticari ve Diplomatik Çabaları

İdlibi, konsolosluk görevini sürdürürken Osmanlı karşıtı iddiaları çürütmek için makaleler yayımladı ve özellikle Manchester’daki tekstilcileri Amerikan pamuk ürünleri yerine Osmanlı pamuğunu tercih etmeye yönlendirdi. Osmanlı'nın İngiltere'ye gönderdiği modernizasyon amaçlı fırkateynlerle ilgilendi ve ülkesinin Avrupa karşısındaki durumuna dair kapsamlı analizler içeren "Türkiye neden şu anki durumunda?" adlı kitabı kaleme aldı. Bu eser, bir konsolos seviyesindeki Osmanlı diplomatının yazdığı ilk kitaptır.

İdlibi’nin Türkiye’ye Dönüşü ve Son Yılları

Sultan Abdülaziz’in İngiltere ziyareti sırasında dikkat çeken İdlibi, 1867’de İstanbul’a çağrılarak o dönemin Şirket-i Hayriye’sinin, yani günümüz Şehir Hatlarının başına getirildi. Ayrıca Çırağan Sarayı’nın tefrişi ve ordunun ihtiyaç duyduğu hammaddelerin temini gibi kritik görevleri üstlendi. Ancak 1880’de geçirdiği felçle birlikte görevlerinden uzaklaştı ve 1885’te Beyrut’ta yaşamını yitirdi.

Manchester'daki "Osmanlı" Yazılı Tek Mezar Taşı

İdlibi’nin bıraktığı izler arasında Manchester St Saviour Kilisesi bahçesindeki eşi Amelia John-İdlibi’nin mezar taşı ön plana çıkmaktadır. 1850 yılında henüz 24 yaşında vefat eden Amelia'nın mezar taşı, üzerinde "Osmanlı" ibaresi bulunan İngiltere’de tespit edilen tek türdür. Araştırmacı Muhammed Hasanov’un çalışmalarıyla ortaya çıkan bu mezar, İdlibi'nin İngiltere'deki tarihi varlığına güçlü bir tanıklık etmektedir.

İdlibi Ailesinin İzleri ve Torunları

Abdullah İdlibi'nin torunları da önemli sosyal ve siyasi roller üstlendi. Torunu Abdullah İdlibi Kahire’de ilk işitme engelliler okulunu kurarken, Hasip İdlibi Etiyopya İmparatoru 2. Menelik'in danışmanlığına kadar yükseldi ve Osmanlı tarafından Etiyopya'ya konsolos olarak atandı. Bir diğer torunu Abdulgani İdlibi ise II. Dünya Savaşı'nda İngiliz ordusunda pilot olarak görev yaptı. İdlibi soyadının günümüzde hem İngiltere’de hem de Beyrut’ta yaşamaya devam ettiği bilinmektedir.