Sudan Krizinde Üçüncü Yıl: Bölgesel İstikrarsızlık Derinleşiyor, Insani Yardım Alarm Veriyor

Sudan'daki Kriz Üçüncü Yılını Doldurdu, Çok Katmanlı Sorunlar Büyüyor

Sudan'da 15 Nisan 2023'te başlayan iç savaş, artık yalnızca iki silahlı grubun iktidar mücadelesi olmaktan çıkmış, devlet kapasitesinin yitirilmesi, toplumsal parçalanma, ekonomik çöküş ve bölgesel istikrarsızlığı tetikleyen çok boyutlu bir kriz haline gelmiştir. Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan insani yardım raporlarına göre 2026 yılına kadar 33,7 milyon kişi yardım almaya muhtaç durumdadır ki bu rakam Sudan'ı dünyanın en büyük insani krizlerinden birinin odağı haline getirmektedir.

Yerinden Edilme ve Bölgesel Güvenlik Sorunu

BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin verileri ışığında yaklaşık 14 milyon Sudanlı yerinden edilmiş olup, bu nüfusun 9 milyonu ülke içinde kalmış ve 4,4 milyonu komşu ülkelere sığınmıştır. Bu durum, özellikle Çad, Mısır ve Güney Sudan gibi ülkelerde ciddi iç güvenlik ve sosyal sorunlara yol açmakta, bölgesel dengelerin bozulmasına neden olmaktadır. Örneğin, Çad sınırında 1,3 milyondan fazla Sudanlı mülteci bulunmakta ve insani yardım kesintileri nedeniyle yaşamsal ihtiyaçlarda hızla yetersizlikler yaşanmaktadır.

Açlık ve İnsani Krizin Boyutları

Sudan'da nüfusun %61,7'si yani 28,9 milyon kişi akut gıda güvensizliği riski altında yaşamaktadır. Kuzey Darfur ve Güney Kordofan gibi bölgelerde halk temel gıda kaynakları bulamayıp yaprak ve hayvan yemi tüketmek zorunda kalırken, kadın ve çocuklar yetersiz beslenmenin yanı sıra artan cinsel şiddet tehdidiyle de mücadele etmek durumundadır. Bu durum, savaşın sadece çatışma alanlarıyla sınırlı kalmayıp, kuşatma, sağlık sisteminin çöküşü ve nüfus hareketlerinin zorunluluk haline gelmesiyle farklı boyutlarda sürdüğünü göstermektedir.

Askeri Güç Dengelerinde Değişiklikler

Savaşın ilk evrelerine kıyasla askeri dengede önemli değişiklikler yaşanmıştır. Sudan ordusu özellikle başkent Hartum ve doğu bölgelerde kontrolü yeniden ele geçirirken, Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) Darfur'un geniş alanlarında etkisini korumaktadır. HDK içinde yaşanan ayrışmalar ve komutanların ordudan taraf değiştirmesi, grubun iç bütünlüğünde çözülmeler yaşandığının sinyalini vermektedir. Bu gelişmeler, sahadaki güç dengesinin ilerleyen dönemde iç dinamiklerden dolayı değişebileceğinin göstergesidir.

Dış Aktörlerin Rolü ve Bölgesel Etkiler

Sudan krizinde dış aktörler önemli roller üstlenmektedir. Birleşik Arap Emirlikleri’nin HDK'ye silah ve lojistik destek sağladığı iddiaları ordunun suçlamaları arasında yer alırken, Mısır orduya yakın durmakta, Suudi Arabistan ise arabuluculuk girişimlerinde bulunmaya devam etmektedir. ABD ise Suudi Arabistan, Mısır ve BAE ile "dörtlü" mekanizma oluşturarak ateşkes ve siyasi geçiş arayışlarını sürdürmektedir ancak henüz somut sonuç alınamamıştır. Bölgedeki İran ve İsrail arasındaki gerilim de Sudan krizinin seyrini etkileyen önemli dış faktörler arasında bulunmaktadır.

Berlin Konferansı ve Barış Arayışları

15 Nisan'da Almanya ev sahipliğinde düzenlenen Berlin Konferansı insani yardımın artırılması açısından önem taşısa da, askeri ve siyasal ana aktörlerin dışlanması, etkin ve kalıcı bir barış süreci sağlanmasını zorlaştırmaktadır. Krizin çözümünde temsil, meşruiyet ve sahadaki dengelerin diplomatik süreçlere uygun hale getirilmesi kritik öneme sahiptir. Sahadaki gerçeklerle uyuşmayan diplomatik adımlar, çözüm çabalarını zayıflatmaktadır.

Gelecek Senaryoları ve Çözüm Önerileri

Uzmanlara göre Sudan krizi için üç temel senaryo mevcuttur: Fiili bölünmenin derinleşmesi, uzun süreli tahrip edici savaşın devam etmesi ve dış desteklerin kesilmesi ile kapsamlı bir müzakere sürecinin başlaması. En umut veren ancak en zor olan seçenek, küresel aktörlerin gerçek anlamda sürece dahil olup dış destek kanallarını sınırlandırmasıdır. Bununla birlikte, devam eden ABD/İsrail-İran çatışması nedeniyle kısa vadede bu beklentiye ulaşılması zordur.

Sudan’da barışın sağlanabilmesi için dışarıdan gelen silah ve finans akışlarının engellenmesi, insani yardımın siyasi çekişmelerden bağımsız şekilde ulaştırılması ve saha koşullarını göz önünde bulunduran kapsayıcı müzakere süreçlerinin başlatılması gerekmektedir. Aksi halde, kriz sadece Sudan sınırları içinde kalmayacak, komşu ülkeler ve bölge üzerinde daha geniş çaplı destabilizasyona yol açmaya devam edecektir.