Sudan'daki İç Savaş Derinleşiyor: Bölgesel ve Küresel Güçlerin Müdahalesi Krizi Daha Karmaşık Hale Getiriyor

Sudan’daki Çatışmanın Askeri ve Siyasi Dinamikleri

Sudan, 2023 yılından bu yana derinleşen iç savaş ve insani krizle karşı karşıya bulunuyor. Ülke, fiilen Sudan Silahlı Kuvvetleri kontrolündeki bölgeler ve Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) kontrolündeki alanlar olarak ikiye bölünmüş durumda. Mart 2023'te Sudan Silahlı Kuvvetleri'nin başkent Hartum'da yönetimi ele geçirmesi sonrası kurulan “Umut Hükümeti” ülkenin bazı bölgelerinde otoriteyi sağlayabilmiş olsa da doğu-batı eksenindeki bölünme ve çatışmalar sürüyor.

İnsani Kriz ve Yerinden Edilme

Birleşmiş Milletler verilerine göre, Sudan’da sivil ölümlerinin sayısı 11 bini aşarken, kimliği tespit edilemeyen kayıplarla birlikte bu sayı çok daha yükseğe çıkıyor. Yaklaşık 14 milyon kişi yerinden edilmiş olup, bu insanların önemli bir kısmı hem ülke içindeki kamplarda zor şartlarda yaşamını sürdürmekte hem de komşu ülkeler olan Çad, Güney Sudan, Mısır ve Etiyopya’ya sığınmaktadır.

HDK’nın Rolü ve Silah Ambargosu Sorunları

Sudan’daki çatışmaların şiddetlenmesinin baş aktörlerinden biri olan Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK), özellikle Darfur bölgesindeki soykırım kapsamındaki suçlarıyla dikkat çekiyor. BM’nin Darfur’a yönelik silah ambargosunu genişletme çağrısı somut bir çözüme dönüşmezken, Sudan Adalet Bakanı ambargonun genişletilmesinin milislere fayda sağlayabileceği uyarısında bulunuyor.

Bölgesel Güç Dengeleri ve Sosyolojik Mücadeleler

Sudan iç savaşındaki iktidar mücadelesi, şehirli Araplar ile bedevi Araplar, aynı zamanda bedevi Araplar ile otokton siyahi gruplar arasındaki çatışmalar üzerinden şekilleniyor. Ordu ve Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan şehirli Arap Ce'aliyyin kabilesinden iken, HDK lideri Muhammed Hamdan Dagalu (Hemedti) bedevi Cuheyne kabilesine mensuptur. Bu etnik-sosyolojik ayrışmalar, ülkedeki gerilimleri ağırlaştırmaktadır.

Bölgesel Etkiler ve Uluslararası Müdahaleler

Sudan’daki otorite boşluğu, uyuşturucu piyasası ve insan kaçakçılığı ağlarının güçlenmesine neden olurken, silah kaçakçılığı bölgede istikrarı daha da tehdit etmektedir. Komşu ülkelerde mülteci sayısının artması, bu ülkelerin ekonomisi ve güvenlik dinamiklerini olumsuz yönde etkilemiştir. Ayrıca Mısır, BAE, Suudi Arabistan, Türkiye, ABD, Rusya ve Çin gibi güçler Sudan’daki çatışmada farklı destek ve müdahalelerde bulunmaktadır.

Uluslararası Aktörlerin Stratejileri ve Geleceğe Dair Senaryolar

ABD ve Avrupa Birliği, yaptırımlar ve diplomatik baskılarla çatışma taraflarını müzakerelere zorlamaya çalışırken, Rusya ise Sudan ordusunun yanında konumlanarak silah desteği sağlamaktadır. Türkiye, Suudi Arabistan ve Mısır da Sudan Silahlı Kuvvetlerini desteklemektedir. Çin ise düşük profilli arabuluculuk girişimlerine devam etmektedir, ancak bölgedeki durum Çin'in Kuşak ve Yol İnisiyatifi için bir tehdit oluşturmaktadır.

Sudan İç Savaşı İçin Olası Gelecek Senaryoları

Uzmanlar iç savaşın seyrine ilişkin dört olası senaryo üzerinde durmaktadır: 1) Tarafların küresel baskı ile müzakere masasına oturması, 2) Çatışmaların düşük yoğunlukta devam etmesi ve savaş ekonomisinin büyümesi, 3) Ülkenin fiilen bölünmesi ve HDK’nin kısmi bağımsızlık ilan etmesi, 4) Bölgesel ve küresel desteklerin dengelenmesiyle Sudan Silahlı Kuvvetlerinin tam kontrolü sağlaması. Ancak her senaryonun gerçekleşme ihtimali bölgesel ve küresel aktörlerin tutumlarına bağlı olarak değişkenlik göstermektedir.