TCMB’den Kritik Dış Borç İstatistikleri Güncellemesi: Piyasa Değerleri ve Yerleşiklik Esasıyla Yeni Dönem

TCMB’den Dış Borç İstatistiklerinde Yeni Metodoloji ve Uygulama Değişiklikleri

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), dış borç istatistiklerinde yeni bir döneme geçiş yaptı. Artık menkul kıymetlerin ihraç yeri bazlı sınıflandırması yerine, elinde bulunduranın yerleşikliğine göre sınıflandırma yapılacak ve değerlemeler nominal tutarlar yerine piyasa değerleri üzerinden gerçekleştirilecek. Bu değişiklik, Dış Borç İstatistiklerinin Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP) istatistikleri ile tam uyumlu hâle gelmesini sağladı.

Koordineli Çalışma ve Veri Sunumunda Yenilik

Hazine ve Maliye Bakanlığı ile TCMB iş birliğiyle oluşturulan yeni sistem çerçevesinde Türkiye Dış Borç İstatistikleri artık TCMB tarafından yayımlanmaya başlandı. Bu yapı, dış yükümlülüklerin veri sunumunda bütünlüklü ve şeffaf bir yaklaşımın benimsenmesini mümkün kıldı. Ayrıca, Ödemeler Dengesi İstatistiklerinde yerleşiklik esasının uygulanması kapsamında, menkul kıymet faiz giderlerinin mikro veri kaynakları kullanılarak hesaplanması sağlandı.

Metodolojik Standartlarda IMF’ye Uyum

Uluslararası Para Fonunun (IMF) Dış Borç İstatistikleri El Kitabı esas alınarak yapılan düzenlemede, dış borçların tanımlanmasında menkul kıymetlerin ihraç edildiği ülke değil, onları elinde bulunduran kesimin yerleşikliği kriteri temel alınıyor. Örneğin, yurt dışı yerleşiklerin satın aldığı bir iç borçlanma senedi dış borç olarak sınıflandırılırken, yurt içi yerleşiklerin ellerindeki yurt dışı borçlanma senedi iç borç olarak değerlendiriliyor.

Geriye Dönük Verilerde Güncelleme ve Etkileri

Yeni metodolojiye göre dış borç istatistikleri 2005 yılına kadar geriye dönük olarak revize edildi. Bu güncellemenin etkisiyle, 2025’in üçüncü çeyreği itibarıyla dış borç stoku yaklaşık 65 milyar dolar azalarak Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) oranı yüzde 36,7’den yüzde 32,5’e düştü. Metodolojik uyumlaştırma döneme göre değişiklikler gösteriyor; 2005-2016 arasında dış borç stokunda artış yaşanırken, 2017 sonrası aşağı yönlü etki gözlemlendi.

Faiz Giderlerinin Hesaplanmasında Yeni Veri Kaynakları

Ödemeler Dengesi İstatistiklerindeki birincil gelir dengesi altındaki faiz giderlerinde de veri derleme yöntemi yenilendi. TCMB artık menkul kıymet bazında doğrudan hesaplama yapıyor ve Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verileri ile Genel Hükümetin yurt içi ihraçlarına ödenen faiz bilgilerini ISIN kodlarıyla birleştiriyor. Bu sayede, yurt dışı yerleşiklere yapılan faiz ödemeleri döneme ve menkul kıymete özgü olarak çok daha detaylı ve doğru hesaplanabiliyor.

İstatistiklerde Artan Veri Kalitesi ve Etkiler

Bu yeni hesaplama yöntemiyle, 2020 Eylül’den itibaren Ödemeler Dengesi İstatistikleri’nde "Portföy Yatırımları/Gider" kaleminde toplam 8,9 milyar dolar yukarı yönlü düzeltme yapıldı. Bunun sonucu olarak, Cari İşlemler Dengesi ve Net Hata ve Noksan kalemleri de aynı tutarda geçmişe dönük olarak güncellendi. Bu gelişmeler, cari işlemler açığının 2025 yılı itibarıyla GSYH’ye oranının yüzde 1,9 seviyesinde gerçekleşmesini sağladı.

Sonuç olarak, TCMB’nin dış borç ve ödemeler dengesi istatistiklerinde yaptığı metodolojik ve veri kaynaklarına yönelik güncellemeler, Türkiye ekonomisinin dış finansman pozisyonunun şeffaflık ve doğruluk açısından önemli ölçüde iyileştirilmesini sağladı.