Türk Gıda İhracatında Yeni Dönem: Gıda Güvenliği Kültürü Modeli ile Riskler Azalacak

Türk Gıda İhracatında Gıda Güvenliği Kültürü Kavramı Öne Çıkıyor

Türkiye'nin gıda ihracatı, son on yıl içinde istikrarlı bir yükseliş gösterirken, ihracat yapılan ülkelerdeki beklentiler de hızlı bir şekilde evrim geçiriyor. BRCGS, FSSC 22000 ve IFS gibi prestijli uluslararası sertifikasyon kuruluşları, teknik uygunluğun tek başına yeterli olmadığını vurgulayarak, gıda üretim tesislerinde ölçülebilir bir gıda güvenliği kültürünün oluşturulmasını şart koşuyor.

Büşra Bekar Toprak’tan Yeni Bir Perspektif: Gıda Güvenliği Kültürü

Gıda Mühendisi Büşra Bekar Toprak, sektörel deneyimi ve akademik birikimini harmanladığı "Gıda Güvenliği Kültürü: Sistem, Liderlik ve Etik" adlı kitabında, bu yeni anlayışın Türk gıda ihracatçılarına etkilerini detaylı biçimde inceliyor. Kitapta; uluslararası bazı kriz vakaları üzerinden, gıda güvenliği ihlallerinin sadece sağlık değil, aynı zamanda büyük ekonomik kayıplar doğurduğu ortaya konuyor.

Krizler ve Ekonomik Maliyetler

2008 yılında ABD’de yaşanan Peanut Corporation of America (PCA) skandalı, şirketin iflası ve 70 milyon doların üzerinde tazminat davalarıyla sonuçlanırken; 2013 Avrupa At Eti Skandalı milyonlarca euroluk ürün geri çağırmaya neden olmuş, 2015’te ise Blue Bell Creameries 100 yıllık üretim tarihini durdurmak zorunda kalmıştır. Bu krizlerin ortak noktasının, teknik altyapıdaki eksikliklerden ziyade kurumsal kültürün zayıflaması olduğunu belirten Toprak, "Denetim tiyatrosu" olarak adlandırdığı bu durumu, sertifikaların varlığına rağmen organizasyonların gerçek sorunları raporlayamaması ve yönetimin güvenlik uyarılarını görmezden gelmesi şeklinde açıklıyor.

Türkiye İçin Artan Gıda Güvenliği Riski

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) verilerinde her yıl 48 milyon kişinin gıda kaynaklı hastalıklardan etkilendiği, Avrupa Birliği’nin RASFF sistemi kapsamında ise binlerce gıda güvenliği bildiriminin kaydedildiği belirtiliyor. Türkiye, gıda ihracatında global bir oyuncu olarak önemli olsa da, gıda güvenliği eksiklikleri nedeniyle yaşanan ürün iade ve reddi durumları sektöre ciddi maliyetler getiriyor. Toprak, BRCGS ve FSSC 22000 gibi sertifikaların yalnızca kapıyı açan anahtar olduğunu; gerçek güvenlik kültürünün ise çok daha derin ve kapsamlı bir dönüşüm gerektirdiğini ifade ediyor.

IFSC Modeli: Gıda Güvenliği Kültürünü Ölçülebilir Kılmak

Toprak, 10 yılı aşkın kalite yönetimi tecrübesini sentezleyerek geliştirdiği Entegre Gıda Güvenliği Kültürü Modeli (IFSC) ile bu soyut kavramı beş ana boyutta ele alıyor: liderlik ve yönetişim, organizasyonel davranış, teknik altyapı, etik karar verme süreçleri ve performans ölçümü. IFSC modeli, anket bazlı mevcut ölçüm yöntemlerinin ötesine geçerek, davranışsal ve yapısal göstergelerle kültürün izlenmesini ve iyileştirilmesini hedefliyor.

Sektöruzmanlarından Değerlendirmeler ve Uygulama Zorlukları

Kıdemli gıda güvenliği danışmanı Fatih Çakmak, ihracat pazarlarının beklentilerinin değiştiğini ve artık güvenlik kültürünün; sadece ürün kalitesinden öte, üretim yapan organizasyonun genel davranış ve liderlik anlayışının da sorgulandığını belirtiyor. Çakmak, IFSC modelinin büyük ölçekli işletmelerde daha hızlı karşılık bulacağını, ancak Türkiye’deki birçok küçük ve orta ölçekli işletmenin (KOBİ) yapısal ve ekonomik zorluklar nedeniyle modele uyum sağlamakta güçlük çekebileceğini ekliyor. Kalite yöneticisi İrem Demet Şenel ise kitabın disiplinler arası yaklaşımla küresel normlara paralel ve uygulanabilir bir model sunduğunu vurguluyor.

Geleceğe Yönelik Perspektifler ve Sahada Doğrulama İhtiyacı

Toprak, IFSC Modeli’nin tamamen tamamlanmış bir çalışma değil, sektör ve farklı ölçeklerdeki işletmelerde test edilerek geliştirilecek bir başlangıç olduğunu ifade ediyor. Gıda ihracatının Türkiye ekonomisindeki büyüyen payı göz önünde bulundurulduğunda, gıda güvenliği kültürünün sektörde giderek daha önemli bir gündem maddesi haline gelmesi bekleniyor. Bu bağlamda, Toprak’ın çalışması, güvenlik kültürünün hem teorik hem pratik boyutunu kapsayan değerli bir kaynak olarak öne çıkıyor.