Türkiye ve İsrail Arasında Asya-Avrupa Ticaret Koridorlarında Kritik Rekabet: Kalkınma Yolu ve IMEC Projeleri

Asya-Avrupa Ticaretinde Kritik Güç Mücadelesi

İran'da devam eden savaş ve Hürmüz Boğazı'nda ortaya çıkan abluka ihtimali, Asya ile Avrupa arasındaki ticaret yollarının yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılıyor. Bu bağlamda, bölgedeki en önemli iki proje olan İsrail liderliğindeki IMEC ile Türkiye’nin Kalkınma Yolu girişimi, askeri hesapların ötesinde kapsamlı ekonomik ve jeopolitik bir rekabete sahne oluyor.

İsrail Basınında Türkiye Endişesi

İsrail medyasında yer alan analizler, Ankara'nın son dönemde attığı stratejik adımların Tel Aviv’de Türkiye'nin bölgedeki etkisinin azalacağı yönünde kaygılar oluşturduğunu gösteriyor. Maariv gazetesinin haberine göre, Türkiye ve Suriye'nin İsrail'in Avrupa’ya açılan kapısını kapatma hedefiyle ortak bir strateji geliştirdiği iddia edildi. Emekli İsrail askeri yetkililerinden Yarbay Amit Yagur, Türkiye önderliğindeki koalisyonun İsrail’i bölgesel denklemin dışında bırakma çabasında olduğunu ve bunun güçlü bir jeopolitik planın parçası olduğunu vurguladı.

Kara Yolu Üzerinden Yeni Ticaret Koridorları

Asya ile Avrupa arasındaki yeni kara ticaret koridorlarının geliştirilmesi, Süveyş Kanalı ve Babu’l Mendeb Boğazı gibi deniz geçişlerine olan bağımlılığı azaltma potansiyeli taşıyor. Uzmanlar, bu hatların nakliye sürelerini %66 oranında kısaltarak ticaret süreçlerini hızlandırabileceğini belirtiyor. İran’da yaşanan çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlikler ise bu projelerin sadece teori olmaktan çıkıp acil uygulanabilir çözümler haline gelmesini sağladı.

IMEC Projesi: Hindistan’dan Avrupa’ya Alternatif Güzergah

İsrail’in öncülüğünde geliştirilen IMEC projesi, Hindistan'dan çıkan ürünlerin Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Ürdün üzerinden İsrail’in Hayfa Limanı'na ulaştırılmasını, buradan da Avrupa’ya gönderilmesini amaçlıyor. Eylül 2023'te G20 Zirvesi’nde duyurulan bu proje, ABD, Hindistan ve Suudi Arabistan tarafından destekleniyor. Yaklaşık 2 bin kilometrelik bu kara yolu hattı, Süveyş Kanalı üzerinden yapılan deniz taşımacılığına kıyasla ulaşım mesafesini 4 bin kilometre kısaltıyor. Proje, 2026 Şubat’ında Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin ABD ziyareti sonrası hız kazanırken, dönemin ABD Başkanı Donald Trump tarafından "tarihin en büyük ticaret yollarından biri" olarak nitelendirildi.

Kalkınma Yolu Projesi: Türkiye’nin Stratejik Adımı

Türkiye ise IMEC projesine rakip olarak Kalkınma Yolu Projesi'ni uygulamaya koyuyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde geliştirilen bu girişim, Irak’ın güneyindeki El-Faw Limanı’nı Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlamayı hedefliyor. Yaklaşık 1200 kilometrelik uzunluğa sahip bu koridor için Türkiye, Irak, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri arasında mutabakat sağlandı. Ulaştırma Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, söz konusu projeye yaklaşık 20 milyar dolar yatırım planlandığını açıkladı. Proje kapsamında, entegre yüksek hızlı tren altyapısı sayesinde Basra Körfezi’nden Avrupa’ya kesintisiz ve hızlı taşımacılığın gerçekleştirilmesi amaçlanıyor.

Suriye’deki Siyasi Değişiklikler Bölge Dengelerini Etkiliyor

Aralık 2024’te Suriye’de yaşanan siyasi gelişmeler, Türkiye ile Körfez ülkeleri arasında kara taşımacılığının yeniden başlamasına zemin hazırladı. Türkiye’nin Suriye ve Ürdün üzerinden Körfez’e uzanan yeni ticari koridor kurma planı bölgesel ekonomik dengelerin yeniden şekillenmesini sağladı. Suriye yönetimi, Hürmüz veya Kızıldeniz’de yaşanabilecek olası bir kriz durumunda ülkesinin stratejik konumunun alternatif bir lojistik merkez olarak kullanılabileceğini açıkladı.

İsrail İçin Önemli Ekonomik Riskler

Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’ndan günlük yaklaşık 21 milyon varil petrolün ve küresel sıvılaştırılmış gaz ticaretinin önemli bir bölümünün geçiş yaptığını belirtiyor. Olası bir kriz, küresel tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açabilir. İsrailli ekonomistler ve stratejistler ise Türkiye’nin liderliğindeki yeni kara ticaret koridorunun faaliyete geçmesi halinde İsrail’in bölgesel ekonomik öneminin zayıflama ihtimali olduğunu ve bu durumun milyarlarca dolarlık ekonomik kayıp riskini beraberinde getirebileceğini vurguluyor.