Türkiye’de Bakım Sorumluluğu Olanların Yüzde 43,1’i İş ve Aile Yaşamını Nasıl Yönetiyor?

Türkiye'de Bakım Sorumluluğu Taşıyanların Oranı ve İşgücü Katılımı

Türkiye’de 18-74 yaş aralığında bulunan yaklaşık 59 milyon 127 bin kişinin %43,1’i bakım sorumluluğu taşıyor. Bu oran erkeklerde %40,6 olurken kadınlarda %45,6 seviyesinde gerçekleşti. Türkiye İstatistik Kurumu’nun yayımladığı 2025 yılına ait “İş ve Aile Yaşamının Uyumu” bülteni, çalışma hayatı ile bakım sorumluluklarının uyumunun ayrıntılı bir analizini sunuyor.

Bakım Sorumluluğu ve İşgücü Katılımı Arasındaki İlişki

Araştırma kapsamında, bakım sorumluluğu bulunan kişilerin iş gücüne katılım oranı %60,5 iken, bakım sorumluluğu olmayanlarda bu oran %56,4 olarak tespit edildi. Ancak cinsiyet bazında incelendiğinde, kadınlarda bakım sorumluluğu olanların iş gücüne katılımı %37,8 iken, olmayan kadınlarda bu oran %41,7’ye yükseliyor. Erkeklerde ise bakım sorumluluğu bulunanların iş gücüne katılım oranı %86 olarak kaydedilirken, olmayanlarda %70 seviyesinde gerçekleşti.

Bakım Sorumluluğu Türleri ve Hizmet Kullanımı

İstihdamda olan kişilerin %39’u sadece çocuk bakım sorumluluğu taşırken, sadece torun bakımından sorumlu olanların oranı %2,3, yetişkin bakım sorumluluğu olanların oranı da %2,3 olarak belirlendi. Ayrıca, çocuk ve yetişkin bakımını ya da torun ve yetişkin bakımını birlikte üstlenenler %2,1 oranında yer aldı.

15 yaş altı çocuk bakımı ile ilgilenen istihdamdaki kişilerin sadece %14’ü kurumsal bakım hizmetlerinden yararlanırken, %1,6’sı evde ücretli bakım aldı. Bu kapsamda %83 gibi önemli bir kesim profesyonel bakım hizmetine erişemedi.

Yetişkin bakımı sorumluluğu olan istihdamdakilerin ise %17’si evde ücretli bakım hizmetini kullanırken, %3,6’sı kurumsal bakım merkezlerine başvurdu; %79,3’ü ise bakım hizmeti almamış durumda.

Bakıma Yönelik Kendi Çözümleri ve Bakım Hizmeti Algısı

İstihdamdaki bakım sorumlusu bireylerin %50,8’i çocuk bakımını kendisi veya eşiyle birlikte üstlenmektedir. Bu grubun %19,7’si çocuklarının kendilerine bakabildiğini belirtirken, %17,6’sı profesyonel bakım maliyetinin yüksek olduğunu ifade etti. Aynı zamanda %5,5’i bakımı büyükanne, büyükbaba veya diğer yakınları ile paylaştığını bildirdi.

Yetişkin bakım hizmeti kullanmayanların %72,6’sı profesyonel bakım hizmetine ihtiyaç duymadığını belirtirken, %17,9’u maliyetin yüksek olduğunu, %5,3’ü ise ulaşılabilir bakım hizmeti eksikliğini gerekçe gösterdi.

İş ve Bakım Sorumluluğunun Yol Açtığı Zorluklar

Bakım sorumluluğu olan çalışanların %70,1’i iş ve bakım sorumluluklarını bir arada sürdürürken zorluk yaşamadığını ifade etti. Ancak zorluk yaşayan yaklaşık 4 milyon 303 bin kişinin %38,4’ü uzun çalışma saatlerini en önemli sorun olarak gösterirken, %26,9’u zahmetli ya da yorucu iş koşullarını, %8,9’u ise ev ile iş arasında uzun ulaşım süresini zorluk sebebi olarak belirtti. Uzun çalışma saatleri nedeniyle zorluk yaşayan erkeklerin oranı %39,3 iken, kadınlarda bu oran %36,4 olarak kaydedildi.