Türkiye’de Doğurganlıkta Kritik Düşüşün Nedeni Ekonomik ve Mesleki Güvencesizlik

Türkiye'nin Demografik Sorunu: Doğurganlık Düşüşü ve Güvence Eksikliği

Toplum Çalışmaları Enstitüsü'nün yayımladığı araştırma notunda, Türkiye’de doğurganlık hızında görülen hızlı azalışın temel sebebinin ekonomik ve mesleki risklerin yönetilememesi olduğuna dikkat çekildi. Çalışmada, kadınların çocuk sahibi olma kararlarının kişisel tercihlerden ziyade iş hayatında karşılaşacakları belirsizlik ve güvencesizlikler nedeniyle etkilendiği belirtildi. Bu bağlamda, çocuk sahibi olmayı teşvik etmekten ziyade kadınların çalışma hayatında karşılaşabilecekleri risklerin azaltılması gerektiği vurgulandı.

İdeal Çocuk Sayısı ve Toplumsal Normlar

Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması verileri ışığında hazırlanan rapora göre, hiç çocuğu olmayan kadınların ortalama ideal çocuk sayısı 2,6 iken, çocuk sayısı arttıkça bu rakam 3,8'e kadar yükseliyor. Bu durum, toplumun genel olarak nüfusun yenilenme eşiği olan 2,1’in üzerinde bir aile yapısını tercih ettiğini ortaya koyuyor. Ancak mevcut doğurganlık hızının bu idealin çok altında olması, kurumsal bakım altyapısı ve istihdam güvencesindeki eksikliklere işaret ediyor.

Doğurganlık ve Kadın İstihdamındaki Çelişkiler

2014-2024 döneminde Türkiye’de toplam doğurganlık hızı 2,19’dan 1,48’e gerilerken, kadın istihdam oranı yüzde 33’ten yüzde 42’ye yükseldi. Ancak doğurganlıktaki ciddi düşüşe karşın kadın istihdamındaki artışın oransal olarak benzer seviyede olmaması, kadınların doğurganlıktaki azalmayla otomatik olarak işgücüne katılmadığını gösteriyor. Raporda, kadınlarda geniş tanımlı işsizliğin yüzde 30,6 seviyesinde olduğu, genç kadın işsizlik oranlarının ise özellikle yüksek öğretim mezunlarında yüksek kaldığı belirtilerek, genç kadınların işgücü piyasasına tam entegrasyonunun sağlanamadığı ifade edildi.

Sosyal Rezerv ve İşgücü Piyasasından Dışlanma

TÜİK verilerine göre kadınların yüzde 42,9’u ev işleri ve bakım yükü nedeniyle işgücüne katılmıyor. Yaklaşık 1,1 milyon kadın ise çalışmaya hazır olmasına rağmen iş aramıyor. Bu durum, bakım yükü ve güvencesizlikten kaynaklanan ve "sosyal rezerv" olarak nitelendirilen önemli bir atıl işgücü potansiyelinin varlığına işaret ediyor. Eğitimli ve üretken nüfusun bu şekilde değerlendirilmemesi hem demografik hem de ekonomik açılardan önemli bir kayıp anlamına geliyor.

İkinci Çocuğa Geçişte Yaşanan Kopuş ve İstihdam Güvencesinin Rolü

Raporda, demografik istikrar için en kritik eşik olarak birinci ve ikinci çocuk arasındaki geçişin önemi vurgulandı. İlk doğum sonrası istihdamdan kopuşun ikinci çocuğa geçişte belirleyici olduğu ifade edilerek, kamu sektöründe çalışan kadınların özel sektöre kıyasla ikinci doğuma geçiş olasılıklarının daha yüksek olduğu aktarıldı. Bu durum, istihdam güvencesi ve öngörülebilirliğin doğurganlık kararları üzerinde belirleyici rol oynadığını ortaya koyuyor.

"İstihdam Tamponu" ve Güvence Mimarisine Yönelik Öneriler

Toplum Çalışmaları Enstitüsü, çocuk sahibi olmanın yarattığı risklerin tamamen ortadan kaldırılmasının mümkün olmadığını, ancak kısmen kamusal araçlarla bu risklerin absorbe edilmesi gerektiğini belirterek "istihdam tamponu" ve "güvence mimarisi" modellerini önerdi. Bu yaklaşımlar, kadınların çalışma hayatında karşılaşacakları risklerden korunmasını hedefleyerek demografik ve aktüeryal risklerin birlikte yönetilmesini sağlamak üzere kurumsal yapılar oluşturulmasını öngörüyor.

Gelecek İçin Kritik Öngörüler ve Demografik Krizin Derinliği

Raporda, 2025 için toplam doğurganlık hızının 1,40 seviyesinde olmasının beklendiği ve mevcut trendlerin devamı halinde önümüzdeki beş yıl içinde bu oranın 1,30’un altına inme olasılığının yüksek olduğu belirtildi. Ayrıca istihdamda olan ve olmayan kadınlar arasındaki doğurganlık farkının azalması, sorunun ülke genelinde yaygın bir güvencesizlik krizine işaret ettiğini gösteriyor. Enstitü, Türkiye’nin demografik sorunlarının yalnızca düşük doğum oranlarından ibaret olmadığını, bakım rejimi, gelir güvencesi ve çalışma koşulları arasındaki uyumsuzluğun da temel faktör olduğunu vurguladı. Çözümün ise risk paylaşımına dayanan kurumsal güvence mekanizmaları ile mümkün olacağı ifade edildi.