Türkiye’de Eski Binalarda Asbest Tehlikesi: Uzmanlardan Kritik Uyarılar ve Korunma Yöntemleri

Türkiye’de Eski Binalarda Asbest Maruziyeti ve Sağlık Riskleri

Türkiye'de ilk olarak 2004 yılında yasaklanmaya başlanan, 2011 yılında ise tamamen yasaklanan asbest, eski bina stoklarında hâlâ önemli bir sağlık tehdidi oluşturuyor. Türk Toraks Derneği Mesleksel Akciğer Hastalıkları Çalışma Grubu Başkanı Doç. Dr. Özlem Kar Kurt, asbestin doğal bir mineral olmasına rağmen lifsi yapısının solunum yoluyla vücuda girdiğinde akciğerde uzun süreli hastalıklara yol açtığını belirtti.

Asbestin Sağlık Üzerindeki Etkileri

Asbest solunduğunda önce akciğer dokusunu etkiler, uzun yıllar gizli kalabilen akciğer kanseri, mezotelyoma (akciğer zarı kanseri) ve asbestozis olarak bilinen akciğer sertleşmesine neden olabilir. Hastalık belirtileri genellikle maruziyetten 20-40 yıl sonra ortaya çıkar ve nefes darlığı, öksürük, göğüs ağrısı gibi şikayetlerle kendini gösterir. Bu nedenle erken teşhis için risk altındaki bireylerin dikkatli olması önem taşır.

Yıkım Sırasında Asbestle Mücadele ve Koruma Yöntemleri

Kentsel dönüşüm kapsamında, özellikle 2000 yılı öncesinde inşa edilen binaların yıkımı öncesinde Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği asbest analizlerinin yapılması zorunludur. Yıkımda asbest liflerinin havaya yayılmasını önlemek için malzemelerin ıslatılması ve çevresinin kapatılması gerekmektedir. Vatandaşların ise yıkımın yapıldığı bölgelerde bulunmaması, pencereleri kapalı tutması ve maske kullanması önerilir.

Doğada Asbestin Kalıcılığı ve Uygun Bertaraf Yöntemleri

Prof. Dr. Barış Çallı, asbestin doğada biyolojik olarak yok olmadan yıllarca kalıcı olduğunu ve rüzgarla uzak mesafelere taşınabilme riskinin bulunduğunu ifade etti. Asbestli malzemelerin kırılmadan herhangi bir risk oluşturmadığı, ancak yıkım sırasında liflerin havaya karışmasının tehlike yarattığı vurgulanıyor. Bu nedenle asbest atıklarının lisanslı ve uzman ekipler tarafından uygun şekilde sökülmesi, ambalajlanması ve güvenilir tesislerde bertaraf edilmesi gerekmektedir.

Denetim ve Mevzuat Uygulamalarında Görülen Eksiklikler

Türkiye'deki mevzuatlar asbestin kontrolü için yeterli olmakla birlikte uygulamada eksiklikler yaşanabiliyor. Prof. Dr. Çallı, asbest içeren malzemelerin söküm ve bertaraf işleminin özel lisanslı firmalarca yapılmasının zorunlu olduğunu belirterek, finansman sorunları ve yetersiz denetimlerin bu süreci zorlaştırdığını dile getirdi. Belediyelerin asbestli atıklar için uygun döküm sahalarına yatırım yapması önem arz etmektedir.

Bölgesel Riskler ve Asbest Türleri

Doç. Dr. Kurt, Anadolu’nun bazı bölgelerinde doğal olarak görülen asbest türleri ve izolasyon amaçlı kullanılan ak toprakların da sağlık riski oluşturduğunu aktardı. Ayrıca Kapadokya bölgesindeki özel bir asbest türü olan erionitin, akciğer zarı kanseri sıklığını artırdığı bilimsel çalışmalarla doğrulanmıştır. Bu durum bölgesel riskler açısından da dikkatli olunması gerektiğini göstermektedir.