Türkiye'nin Sağlık Sistemi Derin Krizde: TTB'den Kritik Dünya Sağlık Günü Raporu

Türk Tabipleri Birliği’nden 7 Nisan Dünya Sağlık Günü Raporu

Türk Tabipleri Birliği (TTB), 7 Nisan Dünya Sağlık Günü kapsamında Türkiye’nin sağlık sisteminin mevcut durumunu ortaya koyan kapsamlı bir rapor hazırladı. Rapor, sağlık sistemine yeterli bütçe ayrılmamasının vatandaşların doğrudan cebine yansıdığını ve bu durumun sağlık çalışanları tarafından da memnuniyetle karşılanmadığını ortaya koyuyor.

Türkiye’nin Sağlık Harcamaları OECD Ülkeleriyle Kıyaslandığında

OECD ülkeleri gayrisafi yurtiçi hasılanın ortalama %9,3’ünü sağlık hizmetlerine ayırırken, Türkiye sadece %4,7’sini ayırmaktadır. Buna karşılık kişi başına sağlık harcaması OECD ortalamasının çok altında kalarak 2.309 dolar seviyesindedir. Dünya Sağlık Örgütü, sağlık harcamalarındaki artışla sağlık hizmetlerinin kalitesi arasında güçlü bir bağ olduğunu vurgulamakta, bütçenin artırılması gerektiğini belirtmektedir.

Türkiye'de sağlık harcamalarının %30’u merkezi bütçeden sağlanırken, bu oran OECD ülkelerinde %36 civarındadır. Öte yandan sağlık harcamalarının %19’u doğrudan vatandaşların cebinden çıkmaktadır, bu da sağlık hizmetlerinin finansal yükünün halkın üzerinde yüksek derecede hissedildiğini göstermektedir.

Hanehalkı Sağlık Harcamalarının Yükü Artıyor

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2025 yılı itibarıyla doktor muayene ve tedavi harcamaları hanelerin %56,3’üne önemli bir mali yük getirmektedir. Yoksul kesimlerde ise bu oran tedavi harcamalarında %62,9’a, ilaç harcamalarında ise %65,5’e yükselmektedir. Sağlık hizmetlerinin koruyucu nitelikten uzaklaşması ve sadece reçete yazımıyla sınırlı kalması, hem hizmet kalitesinde azalma hem de mali yükte artışa yol açmaktadır.

Aşı Kararsızlığı ve Koruyucu Sağlık Hizmetlerindeki Geriye Gidiş

Raporda, aşıyla önlenebilmesi mümkün hastalıklarda ciddi yükselişler gözlemlendiği ve toplumda hızla yayılan aşı kararsızlığına karşı etkin mücadele edilmediği belirtilmektedir. 2023 yılında ülke genelinde bildirilen kızamık vakası sayısı 5.088 iken, boğmaca nedeniyle en az dört çocuk hayatını kaybetmiştir. Koruyucu sağlık hizmetlerinin ihmal edilmesi bu tür hastalıkların yayılmasında belirleyici rol oynamaktadır.

Bebek Ölüm Oranlarındaki Yüksek Seviyeler ve Sağlıkta Bölgesel Eşitsizlikler

2024 yılı verilerine göre, her bin canlı doğan bebekten 9’u ilk yaşını dolduramamakta, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ise bu oran 14’e yükselmektedir. Bu durum, sağlık sistemindeki yetersizlikleri ve bölgesel sağlık hizmetlerindeki eşitsizlikleri açıkça ortaya koymaktadır. Bebek ölüm oranlarının yüksekliği, ulusal sağlık hizmetlerinin etkinliğini ve erişilebilirliğini ciddi şekilde sorgulamamıza neden olmaktadır.

Sağlık Hizmetlerine Yüksek Başvuru, Ancak Düşük Verimlilik

Türkiye’de her vatandaş yılda ortalama 12,2 kez sağlık hizmetine başvururken, OECD ülkelerinde bu oran ortalama 6,5’tir. Bu durum, halkın sağlık hizmetine erişim zorluğu veya gereksiz sağlık tüketimi gibi problemlerin olduğunu göstermektedir. Doğumda beklenen yaşam süresi Türkiye’de 77,3 yıl iken, OECD ortalaması 81,1 yıldır. Bu fark, sağlık sisteminin verimliliği ve yaşam kalitesi farklarını da göstermektedir.

Hastane Yatak Kapasitesi ve Doluluk Oranları

OECD ülkelerinde her bin kişiye ortalama 4,2 hastane yatağı düşerken, Türkiye’de bu sayı 3,1’dir. Fakat yatak doluluk oranı Türkiye’de %58 ile OECD ortalamasından düşük görünmektedir. Bunun temel nedenlerinden biri özel sektör hastanelerinde yatak doluluğunun %50’nin altında olmasıdır. Kamu hastanelerinde ise bazı kurumlar, özellikle üçüncü basamak hastaneler, %100 doluluk oranına ulaşmaktadır.

TTB’nin Sağlık Sistemi İçin Zorunlu Değişim Çağrısı

Türk Tabipleri Birliği ve Uzmanlık Dernekleri Eşgüdüm Kurulu, sağlık hizmetlerine ayrılan bütçenin yetersiz olduğunu, koruyucu hekimliği geliştirmeden önlenebilir ölümlerin önüne geçilemeyeceğini, birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi gerekliliğini ve yeterli kamu yataklarının olmaması nedeniyle hastaların tam olarak iyileşmeden taburcu edildiğini vurgulamaktadır.

Ayrıca, sağlıkta ve hastalıkta yaşanan bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi, vatandaşa adil erişim sağlanması için acil reformlar yapılması gerektiği belirtilmiştir. Dünya Sağlık Günü vesilesiyle, TTB sağlık sisteminde köklü değişikliklerin zorunlu olduğunu bir kez daha kamuoyuna duyurmaktadır.