Türkiye'nin Sıfır Atık Hamlesi: Gıda İsrafına Karşı Küresel Mücadele ve COP31 Liderliği

Türkiye’de Sıfır Atık Girişimi ve Uluslararası Etkinliklerde Gıda İsrafı Teması

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Sıfır Atık projesi, BM Genel Kurulu'nda 14 Aralık 2022'de kabul edilen Uluslararası Sıfır Atık Günü’nün dördüncü yılında "Gıda İsrafı" temasına odaklandı. Türkiye, COP31 iklim zirvesine ev sahipliği yaparak bu konuda kritik bir rol üstlenirken, gıda israfının küresel ölçekte yaratığı sorunlar ve çözüm yolları BM etkinliklerinde detaylı bir şekilde anlatıldı.

Sıfır Atık Hareketi’nin Tarihçesi ve Uluslararası Kabulü

Sıfır Atık Hareketi, 2017 yılında Emine Erdoğan’ın himayesinde başlatıldı ve kısa zamanda uluslararası çevre hareketi haline geldi. BM Genel Kurulu'nda 105 ülkenin ortak sunuculuğunda yapılacak oylama sonucunda 30 Mart günü dünya çapında Uluslararası Sıfır Atık Günü olarak ilan edildi. Bu karar, Türkiye’nin çevre alanındaki liderliğinin küresel anlamda kabul gördüğünü gösteriyor.

COP31 Başkanlığı ve Türkiye’nin Küresel Çevre Politikaları

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, BM Genel Kurulu ve çeşitli uluslararası platformlarda Türkiye’nin COP31 sürecindeki vizyonunu paylaşarak sürdürülebilir çevre politikalarının önemine vurgu yaptı. Bakan Kurum, bu süreçte Sıfır Atık hareketinin öncelikli başlık olduğuna dikkat çekti ve Türkiye’nin uluslararası sistemde çevre konusunda güven ve iş birliğini artırma taahhüdünü yineledi.

Türkiye’nin Sıfır Atık Başarıları ve Hedefleri

Türkiye, 2017’den beri 217 bin bina ve kampüste Sıfır Atık Yönetim Sistemi uygulamasına geçti. Geri kazanım oranları hızla artmakta olup 2024 yılında %36'yı, 2025 için %37'nin üzerine çıkarılması planlanıyor. Ülke hedefleri 2035 yılında %60, 2053 yılında ise %70 oranında geri kazanım gerçekleştirmek üzerine kurulu.

Ekonomik ve Çevresel Katkılar

Sıfır Atık kapsamında şu ana kadar 28 milyon kişiye eğitim verildi ve 90 milyon ton geri dönüştürülebilir atık, lisanslı işletmelerce işlenerek ekonomiye yaklaşık 365 milyar TL katkı sağladı. Bu süreçte enerji, su ve petrol tüketiminde ciddi tasarruflar elde edilirken, 613 milyon ağacın kesilmesi önlendi ve 180 milyon ton sera gazı emisyonu engellendi.

Emine Erdoğan’dan BM Genel Kurulu’na Önemli Konuşma

Emine Erdoğan, BM 77. Genel Kurulu’nda yapılan özel bir oturumda sıfır atık konusunda konuşmalar yaparak, kurula hitap eden ilk Türk lider eşi oldu. Aynı oturumda BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu’nun kurulması duyuruldu ve bu kurulda Türkiye'nin liderliği etkili oldu.

Küresel Katılımlar ve İyi Niyet Beyanları

131 ülkeden 438 bini aşan kişi, küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı’nı imzaladı. Ayrıca 50’den fazla lider eşi ve uluslararası temsilciler beyana destek verdi. Bu adım, uluslararası alanda çevre sorumluluğu ve farkındalığı artırma yönündeki çalışmaların geniş bir katılımla güçlendiğini göstermektedir.

G20 Zirvesinde Sıfır Atık Kararları

Hindistan’ın G20 dönem başkanlığında, Sıfır Atık girişimlerinin teşvik edilmesi oybirliğiyle kabul edildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu kararların Dünya Ortak Evimiz sloganıyla yürütülen çevre çalışmalarına olan katkısının altını çizdi.

Sıfır Atık Projesinin Uluslararası Ödülleri

2018’den itibaren FAO, UNDP, UN-Habitat, Dünya Bankası ve Green Organization gibi önemli kurumların verdiği toplam yedi uluslararası ödülle taçlanan proje, Türkiye’nin çevre alanındaki liderlik başarısını tescilledi.

Sıfır Atık Mavi Hareketi ve Deniz Temizliği Çalışmaları

2019 yılında başlatılan Sıfır Atık Mavi Hareketi ile denizlerdeki atıkların azaltılması ve kıyı temizliği sağlanıyor. 2026 sonuna kadar denizlerden 23 bin kamyon dolusu atık toplandı ve Türkiye, 577 mavi bayraklı plajla dünya sıralamasında üçüncü olmayı başardı.

Mapa-Şamandıra Projesi ile Deniz Ekosisteminin Korunması

2024’te başlatılan proje, Fethiye-Göcek bölgesindeki kıyıların deniz çayırları ve hassas habitatlarının korunmasını amaçlıyor. Rastgele demir atılmasını önleyen sistem ile deniz tabanındaki tahribat engelleniyor, sürdürülebilir deniz turizmi destekleniyor.

DERİA Mobil Uygulaması ve Tekne Kullanıcılarına Kolaylık

Mapa-Şamandıra Projesi kapsamında geliştirilen DERİA web mobil uygulaması ile tekne sahipleri koylar ve bağlama noktaları hakkında bilgi alıp, çevrimiçi rezervasyon yapabilecek. Bu uygulama, deniz trafiğinin düzenlenmesini ve koruma çalışmalarını kolaylaştıracak.

Depozito Yönetim Sistemi ile Ambalaj Atıklarında Büyük Atılım

2025’te pilot uygulaması başlayan sistem, şu anda 53 ilde 834 makine ile ambalaj atıklarını kaynağında topluyor. 117 bin kayıtlı kullanıcı ve 12,5 milyonun üzerinde iade edilen ambalajla enerji ve hammadde ekonomisine milyonlarca liralık katkı sağlandı.

Tek Kullanımlık Plastiklerin Kısıtlanması için Yeni Düzenlemeler

Çevreye zarar veren plastik atıkların azaltılması amacıyla plastik çatal, kaşık, tabak, pipet gibi tek kullanımlık ürünlerin kullanımına sınır getiren yönetmelik taslağı hazırlık aşamasında. Yürürlüğe girmesi beklenen bu düzenleme, karbon salımında ciddi düşüş ve atık yönetim maliyetlerinde tasarruf sağlayacak.

Farkındalık ve Eğitim Projeleriyle Sıfır Atık Bilinci

Basel Sözleşmesi bölgesel girişimi, BM destekli projeler ve okul programları başta olmak üzere farklı kurumlar ve sivil toplumla iş birliği içinde sürdürülen Sıfır Atık eğitimleri sayesinde Türkiye genelinde milyonlarca kişiye ulaşıldı. Ayrıca spor kulüpleri ve kamu kurumlarına yönelik bilinçlendirme çalışmaları devam ediyor.

Toplumun Her Kesimine Ulaşan Sıfır Atık Eğitimleri

Türkiye’de Sıfır Atık eğitimleri 81 ilde sağlık, sosyal hizmetler, askeri personel ve kamu çalışanlarını kapsayacak şekilde genişletildi. Bu adımlar, uygulamanın yaygınlaşması ve çevresel sürdürülebilirliğin kalıcı hale gelmesi için kritik önem taşıyor.