Zengezur Koridoru: Bölgesel Güç Dengelerini Değiştiren Stratejik Ulaşım Projesi

Zengezur Koridoru Nedir?

Zengezur Koridoru, Azerbaycan ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında doğrudan kara bağlantısı sağlamak amacıyla planlanan stratejik bir ulaşım projesidir. 2020 İkinci Karabağ Savaşı sonrası imzalanan ateşkes anlaşması kapsamında gündeme gelen bu koridor, sadece iki bölgeyi bağlamakla kalmayıp, aynı zamanda Türkiye üzerinden Avrupa ve Orta Asya’ya uzanan geniş bir ticaret ve lojistik hattı olarak da değerlendirilmektedir.

Koridorun Güzergahı ve Coğrafi Özellikleri

Zengezur Koridoru, Ermenistan’ın güneyindeki Sünik (Zengezur) bölgesinden geçerek Azerbaycan’ın batı bölgeleri ile Nahçıvan arasında bağlantı sağlamaktadır. Bu güzergah, Sovyet döneminde de demiryolu hatlarının bulunduğu tarihsel bir ulaşım yoludur. Koridor, zorlu dağlık arazi ve vadilerden oluşan coğrafi yapısıyla stratejik bir geçiş noktası niteliğindedir.

Koridorun Uzunluğu ve Altyapı Projeleri

Koridorun toplam uzunluğu yaklaşık 130 kilometredir ve Terter ile Arpa nehirlerinin üst havzalarından başlayıp Aras Nehri hattına kadar uzanır. Çetin topoğrafya nedeniyle yolun altyapısı büyük mühendislik yatırımları gerektirmekte olup, hem karayolu hem de demiryolu projeleri planlanmaktadır. Bu sayede bölgenin lojistik kapasitesinin önemli ölçüde artırılması hedeflenmektedir.

Kontrol ve Güvenlik Tartışmaları

Zengezur Koridoru’nun kontrolü halen çözülmemiş en kritik konulardan biridir. Ateşkes anlaşması, Azerbaycan ile Nahçıvan arasında ulaşım bağlantısını garanti altına alırken, koridorun güvenliğinin nasıl sağlanacağına dair detaylar halen müzakere edilmektedir. Bazı görüşlere göre Rusya Federasyonu unsurları güvenliği denetleyebilecekken, Azerbaycan sorunsuz ve kesintisiz geçiş talep etmektedir. Ermenistan ise egemenlik haklarının korunmasını savunmakta ve kontrolün kendi tarafında olmasını istemektedir.

ABD’ye Devri İddiaları ve Bölgesel Tepkiler

Koridorun ABD’ye devredildiğine dair spekülasyonlar, 2025 barış süreci tartışmalarının gölgesinde gündeme gelmiştir. ABD arabuluculuğunda öne çıkan “Trump Rotası” veya “TRIPP” modeli, koridorun işletme haklarının Amerikan şirketlerine verilmesini öngörür; ancak bu egemenlik devri anlamına gelmemektedir. Bölge ülkeleri ve bazı güçler, ABD’nin bu rolünü dış müdahale olarak algılamış ve eleştirmiştir. Ermenistan, projeyi ekonomik kalkınma ve barış çerçevesinde değerlendirmekte, Azerbaycan ve Türkiye ise koridoru bölgesel entegrasyon açısından stratejik fırsat olarak görmektedir.