Hürmüz Boğazı Krizi Küresel Enerji, Gübre ve Yarı İletken Tedarik Zincirlerini Tehdit Ediyor

Hürmüz Boğazı'ndaki Gerilim Küresel Ekonomiye Yönelik Yeni Riskler Yaratıyor

ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı bölgesinde artan gerilim, yalnızca enerji piyasalarını değil, aynı zamanda gübre ve yarı iletken sektörlerinin tedarik zincirlerini de ciddi risklerle karşı karşıya bıraktı. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), bölgedeki fiili deniz yolu kapanmasının küresel enerji, ticaret ve finans alanlarındaki baskıyı hızla artırdığını vurguluyor.

Hürmüz Boğazı'nda Gemi Geçişleri Dramatik Ölçüde Azaldı

UNCTAD verilerine göre, dünyanın en stratejik deniz geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği Mart ayı başından beri yüzde 95 oranında geriledi. Bu koridor, küresel petrol ticaretinin dörtte birini taşırken, aynı zamanda dünya gübre ihtiyacının önemli bir kısmını da karşılıyor. Bu yaşanan aksama, enerji fiyatları, nakliye maliyetleri ve savaş riski sigorta primlerinde ciddi artışlara neden oldu.

UNCTAD'dan Yeni İzleme Paneli ve Krizin Çok Boyutlu Etkileri

UNCTAD, gelişmelerin takibi için "Hürmüz Boğazı İzleme Paneli"ni kurarak, deniz taşımacılığı, gıda, enerji ve finans alanlarına dair göstergeleri düzenli olarak güncelleyecek. Böylece kriz, Kovid-19 ve Ukrayna savaşı gibi küresel sarsıntılarla karşılaştırılarak ekonomik etkileri detaylı biçimde analiz edilecek. Öte yandan, gerilimin sona ermesi durumunda bile bazı kalıcı hasarların kaçınılmaz olacağı uyarısı yapılıyor.

Üç Farklı Senaryo ile Ekonomik Riskler Değerlendiriliyor

Ekonomistler, Hürmüz Boğazı krizini üç ana senaryoya göre izliyor. Birinci senaryoda, Süveyş Kanalı'nda yaşanan "Ever Given" krizine benzer diplomatik çözümün kısa sürede gelmesi piyasalarda hızlı iyileşme getirebilir. Ancak olası bir çatışmada İran petrol altyapısının zarar görmesi bu süreci uzatabilir. İkinci senaryo, Kızıldeniz'deki Husi saldırıları gibi uzun süreli deniz trafiği aksaması olup, bu durumda risk primleri kalıcı olarak fiyatlara yansıyabilir. Üçüncü ve en karamsar senaryoda ise, kriz Rusya-Ukrayna savaşı benzeri uzun vadeli bir yapısal sorun halini alarak enerji fiyatlarında sürekli artış ve küresel üretim maliyetlerinde ciddi krizler getirebilir.

Gübre ve Yarı İletken Sektörlerinde Kritik Kesintiler

Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim son bulsa dahi, özellikle gübre ve yarı iletken sektörlerinde uzun vadeli olumsuz etkiler öngörülüyor. Bölgeden sağlanan gübre tedarikindeki aksaklıklar, tarımda verimliliği etkileyerek bir yıl süren üretim sıkıntılarına yol açabilir. Ayrıca, Katar'dan yapılan ve yarı iletken üretimi için kritik öneme sahip asil gazların sevkiyatının durması, yapay zeka çiplerinin küresel arzını ciddi anlamda tehdit ediyor.

Küresel Üre Tedarikinde Dramatik Daralma

Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, Basra Körfezi bölgesindeki gübre üretiminin yarısından fazlasının çatışmalar nedeniyle devre dışı kaldığını, mevcut üretim tesislerinin ise Hürmüz Boğazı abluka sebebiyle ürünlerini dünya pazarlarına ulaştıramadığını belirtiyor. Kaymaz, Körfez'de şu anda 44 gübre yüklü geminin beklemede olduğunu ve teknik açılardan tesislerin kapasitelerini kısa sürede eski düzeylerine çıkaramayacaklarını ifade ediyor.

Çin'in Dış Ticaret Kısıtlamaları Krizi Derinleştiriyor

Kaymaz, ayrıca küresel arz sıkıntısını artıran bir diğer unsur olarak Çin'in dış ticaret kısıtlamalarını gösteriyor. Çin’in gübre ihracatını büyük ölçüde durdurmasının, tarımsal üretim ve gıda güvenliği üzerinde ek baskılar yarattığını ve küresel piyasalarda riskleri büyüttüğünü belirtti.