Kazakistan Yeni Anayasa Taslağı İçin 15 Mart’ta Referanduma Gidiyor: Halk Sandık Başında

Kazakistan'da Yeni Anayasa İçin Kritik Referandum 15 Mart'ta

Kazakistan genelinde 15 Mart tarihinde yapılacak referandum ile halk, "Kazakistan Cumhuriyeti'nin yeni anayasasını kabul ediyor musunuz?" sorusuna yanıt verecek. Vatandaşlar, bu oylamada "evet" veya "hayır" seçeneklerinden birini işaretleyecekler.

Yeni Anayasa Taslağı ve Kapsamı

2022'de yapılan son anayasa değişikliklerinin ardından, bu kez anayasanın önsözü dahil yaklaşık %84'ünü değiştiren tamamen yeni bir anayasa taslağı hazırlandı. Taslak, 11 bölüm ve 96 maddeden oluşmaktadır. Bu yeni düzenlemeler, Kazakistan’ın binlerce yıllık büyük bozkır tarihine vurgu yaparken, laik ve üniter devlet yapısını koruma altına alıyor ve ülke sınırlarının dokunulmazlığını teyit ediyor.

Önemli Değişiklikler ve Yeni Düzenlemeler

Yeni anayasa taslağı, iktidarın zorla ele geçirilmesini önleyen hükümler içerirken, halkın temsil yetkisini cumhurbaşkanı ve tek meclisli Kurultaya veriyor. Uluslararası anlaşmaların iç hukuk karşısındaki önceliği kaldırılarak, anayasaya aykırı olan anlaşmalar onaylanmayacak. Ayrıca siyasi partiler ve sendikaların yabancı finansmanı yasaklanacak, kar amacı gütmeyen kuruluşlar ise aldıkları yabancı mali desteği açıkça beyan etmek zorunda olacaklar.

Bunun yanında, anayasa "din devletten ayrıdır" ifadesiyle din ve devlet işlerini birbirinden ayırıyor ve dini kuruluşların faaliyetleri kanunla düzenlenecek. Toprak, su, yer altı kaynakları ve diğer doğal kaynakların mülkiyeti halka ait olacak ve devlet bu kaynakları halk adına yönetmeye devam edecek.

Dil, Vatandaşlık ve Parlamenter Sistemde Yenilikler

Kazakça devlet dili olarak korunurken, Rusça eşit dil statüsüne sahip olmayacak ancak resmi işlemlerde kullanılmaya devam edecek. Çifte veya çoklu vatandaşlık tamamen yasaklanacak ve evlilik hukuku yalnızca kadın ve erkek arasında gönüllü, eşit haklara dayalı evlilik şeklinde tanımlanacak.

Cumhurbaşkanlığı için 7 yıllık tek dönem kuralı sürerken, adayların doğuştan Kazakistan vatandaşı olmaları ve en az 5 yıl devlet hizmeti veya seçilmiş görev deneyimine sahip olmaları şartı getirildi. Atama yetkileri genişletildi. Ayrıca iki meclisli parlamento sistemi kaldırılarak 145 sandalye ile tek meclisli bir Kurultay sistemine geçilecek ve üyeler orantılı temsil sistemiyle 5 yıl süreyle seçilecek.

Referandumun Yürürlüğe Girmesi ve Seçim Süreci

Yeni anayasa kabul edilirse, 1 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girecek ve ardından iki ay içinde yeni parlamento seçimleri düzenlenecek. Kazakistan Merkez Seçim Komisyonu, ülke genelinde 10 bin 411 sandık kurarak 12 milyon 461 bin 796 kayıtlı seçmenin oy kullanmasını sağlayacak.

Uluslararası Gözlem ve Süreç

Referandum süreci, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ve Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) dahil olmak üzere 11 uluslararası kuruluşun ve 38 ülkeden 359 uluslararası gözlemcinin denetiminde gerçekleşecek. Bu organizasyonlar, oy verme sürecinin şeffaf ve adil bir şekilde yürütülmesini takip edecekler.

Cumhurbaşkanı Tokayev’in Reform Vizyonu

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, geçen yıl siyasi sistemin kapsamlı şekilde yenileneceğini duyurmuş ve tek meclisli parlamento sistemine geçilmesini önermişti. Tokayev, yeni anayasa taslağının referanduma sunulması kararını ise 11 Şubat 2026’da resmi olarak imzalamış bulunmaktadır.