Mahkeme Kararlarının Uygulanmaması ve Kadın Hakları: Kamu Denetçiliği Kurumu 2025 Yılı Raporu Detayları

Kamu Denetçiliği Kurumu 2025 Faaliyet Raporunu TBMM Komisyonuna Sundı

Kamu Denetçisi Ertunç Erkan Balta, 2025 yılındaki başvurulara ilişkin TBMM Dilekçe Komisyonu ile İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu üyelerine kapsamlı bilgi verdi. Balta, adalet, milli savunma, güvenlik, mülkiyet hakkı ve sağlık gibi temel alanlarda kurumlarına iletilen şikayet ve taleplerin çok çeşitli konuları içerdiğini belirtti.

Adalet Sisteminde Mahkeme Kararlarının Uygulanmasında Sorunlar

Mahkeme kararlarının idare tarafından gecikmeli ya da hiç uygulanmaması, Kamu Denetçiliği Kurumu'na yapılan başvuruların en yoğun konusu olarak öne çıktı. Balta, özellikle mahkeme tarafından hükmedilen tazminat ve vekalet ücretlerinin ödenek yetersizliği nedeniyle ödenmemesi şikayetlerinin sıkça gündeme geldiğine dikkat çekti.

Balta, anayasa uyarınca yasama, yürütme ve idare organlarının mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu vurgulayarak, yargı kararlarının uygulanmasının adil yargılanma hakkı ve mahkemeye erişim hakkının ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade etti. Kararların uygulanmaması hem hizmet kusuru hem de bireylerin hak arama özgürlüğünün ihlali anlamına gelmektedir.

Kamu Denetçiliği Kurumu'nun Sağlık Alanındaki Önerileri

2025 yılında sağlık alanında da 523 başvurunun incelendiğini belirten Balta, randevu sistemleri, ilaca erişim, tedavi süreçleri ve ceza infaz kurumlarındaki sağlık hizmetleri konularında yoğun talepler olduğunu aktardı. Örnek olarak, rahim ağzı kanseri önleyici HPV aşısının ücretinin SGK kapsamına alınması için idareye tavsiye kararında bulunulduğu bildirildi.

Kadın Hakları ve Şiddetle Mücadelede Kritik Bulgular

Kamu Denetçisi Fatma Benli Yalçın, kadın hakları, çocuk hakları, engelli hakları, sosyal hizmetler ve aile meseleleri kapsamında bir yılda 3 bin dosya incelediklerini aktardı. Kadına karşı şiddet alanında, kadın cinayetlerinin büyük çoğunluğunda (yüzde 88) güncel koruma kararı olmadığı tespit edildi. Bu durumun, kadınların cezasızlık algısı nedeniyle koruma talebinde bulunmaması ile bağlantılı olduğu belirtildi.

Yalçın, ayrıca RTÜK yasasında kadın ve çocuklara yönelik şiddetsiz yayın zorunluluğu getirilmesi teklifini paylaştı. Elektronik kelepçe kararlarının uygulanması ve sabıkalı faillerin takibi konusunda da önemli veriler sunuldu.

Sosyal Güvenlik ve Emekli Maaşlarında Eşitsizlikler

Kamu Denetçisi Abdullah Cengiz Makas, ekonomi, maliye ve sosyal güvenlik alanındaki faaliyetlere ilişkin 2025 raporunu değerlendirdi. Rapor, 2024 ve 2025 yılları arasında emekliler arasında ciddi maaş farklılıkları bulunduğunu belgeledi. Aynı prim gününe sahip iki kişinin farklı dönelerde maaş başvurusu yapması nedeniyle yüzde 30'a varan maaş farklılıkları oluştuğu tespit edildi.

Makas, sorunun 1999 ve 2008 yıllarında yapılan sosyal güvenlik reformlarından kaynaklanan formülasyon farklılıkları olduğunu, bu nedenle idarelerin hatalarını düzeltirken hukuki güvenlik, istikrar ve hakkaniyete riayet ederek karar vermesi gerektiğini vurguladı. Ölçülülük ilkesine uyulmasının önemini yeniden dile getirdi.

Kamu Denetçiliği Kurumu’nun Tavsiye ve Değerlendirme Süreçleri

Kurum, tespit ettiği sorunları ilgili devlet kurumlarına, Cumhurbaşkanlığı makamına, SGK'ya ve Meclis'e kapsamlı raporlar halinde ileterek çözüm önerileri sunmaktadır. Öneriler, hem idari hem de hukuki çerçevede uygulanabilir nitelikte düzenlenmektedir. Ayrıca, kurumun bağımsız bir denetim mekanizması olarak adaletin sağlanmasına, kamu-toplum ilişkilerinin hukuki ve ahlaki normlara uygun şekilde yeniden yapılandırılmasına katkı sağladığı ifade edilmektedir.