Türk Bilim İnsanı Dr. Mine Köprülü Liderliğindeki Dev Proteogenomik Araştırma, Yeni İlaç Hedefleri ve Hastalık Anlayışında Çığır Açtı

Türk Bilim İnsanı Dr. Mine Köprülü'nün Liderliğinde Tarihi Proteogenomik Araştırma

İngiltere'de görev yapan Türk bilim insanı Dr. Mine Köprülü'nün başyazarlığını üstlendiği ve Cell dergisinde yayımlanan uluslararası proteogenomik araştırma, hastalıkların moleküler düzeyde daha iyi anlaşılması ve yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi açısından dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. Son 20 yılda yapılan geniş çaplı genetik çalışmalar önemli veriler sağlasa da, genetik bilgilerden doğrudan ilaç geliştirmeye geçiş hastalık mekanizmalarının karmaşıklığı nedeniyle sınırlı kaldı. Dr. Köprülü’nün liderliğindeki yeni çalışma, hastalıkların genetik ve proteom düzeyindeki ilişkisini daha net ortaya koymayı amaçlıyor.

78 Binden Fazla Veriyi Kapsayan Dünyanın En Kapsamlı Proteogenomik Çalışması

Dünyanın saygın bilim dergilerinden Cell'de yayımlanan ve proteogenomik alanında bugüne kadar gerçekleştirilmiş en büyük araştırma olan bu çalışma, 89 kurum ve 118 bilim insanının katkısıyla hazırlandı. Araştırmada, 78 binden fazla bireyin kandaki protein verileri detaylı şekilde incelenerek, genetik yapı ile hastalıkların biyolojik mekanizmaları arasındaki bağlantılar analiz edildi. Londra Queen Mary Üniversitesi bünyesinde bulunan Precision Healthcare Üniversite Araştırma Enstitüsü (PHURI) akademisyeni Dr. Köprülü, aynı zamanda Cambridge Üniversitesi ve Berlin Institute of Health bünyesinde çalışıyor.

Hastalıkların Moleküler Mekanizmalarına Yeni Bir Bakış Açısı

Dr. Mine Köprülü, uzmanlık alanı olan insan genetiği, biyobanka düzeyinde biyolojik veri analizleri ve biyoinformatik yöntemlerle hastalıkların moleküler mekanizmalarını çözmeye odaklandığını belirtti. Geleneksel tıp yöntemlerinin hastalıkların sadece dış belirtilerine odaklandığını vurgulayan Köprülü, hastalık belirtileri ortaya çıkmadan önce vücutta gerçekleşen çok sayıda moleküler değişimin araştırmalarının temel hedefi olduğunu ifade etti. Bu yüksek çözünürlüklü çalışma sayesinde, hastalıkların görünmeyen biyolojik süreçlerini ilk defa detaylı olarak gözlemlemek mümkün oldu.

Yeni İlaç Hedefleri ve Çoklu Hastalıklarda İlaç Kullanımı için Bilimsel İpuçları

2023 yılında 3 bin kişilik kısıtlı veri setiyle yürütülen önceki çalışmalarda diyabet ve multipl skleroz gibi hastalıklar için yeni ilaç hedefleri keşfedildiğini belirten Köprülü, yeni araştırmanın 78 binden fazla veri ile bu çalışmaları katbekat genişlettiğini söyledi. Araştırma kalp hastalıkları, tansiyon ve diyabet gibi yaygın hastalıkların altında yatan moleküler mekanizmaların anlaşılması ve yeni tedavi yöntemleri geliştirilmesi açısından kritik veriler ortaya koydu. Ayrıca, mevcut ilaçların farklı hastalıklarda kullanım potansiyeline dair bilimsel ipuçları bulunması, ilaç geliştirme süreçlerini hızlandırabilir.

Moleküler Düzeyde Farklı Hastalıklar Arasında Ortak Mekanizmalar

Köprülü, özellikle sedef hastalığı için kullanılan bir ilacın bazı iltihaplı romatizma türlerinde de etkili olabileceği yönünde önemli bulgular keşfettiklerini aktardı. Bu tür moleküler analizlerin dışarıdan tamamen farklı görünen hastalıklar arasında ortak biyolojik mekanizmaların tespit edilmesini sağladığını ifade etti. Bu yaklaşım, tıbbi tedavi yöntemlerinin çeşitlendirilmesi ve daha etkin hale gelmesinde yeni ufuklar açıyor.

Türk Bilim İnsanlarının Başarısı ve Gelecek Umutları

Türkiye'de aldığı eğitimin temel katkılarıyla bugünlere ulaştığını belirten Dr. Köprülü, bu uluslararası iş birliği ile hazırlanan araştırmanın dünyadaki hastalar için sağlık sektörü açısından önemli faydalar sağlayacağını umduğunu söyledi. Başarılarının diğer Türk bilim insanlarına da ilham kaynağı olmasını temenni etti. Ayrıca, PHURI Direktörü Claudia Langenberg, BIH Profesörleri Maik Pietzner ve Karl Smith-Byrne başta olmak üzere projeye katkı veren bütün bilim insanlarına teşekkürlerini iletti.